Dự án Khu dân cư Hiệp Bình Chánh (tên thương mại là Khu dân cư Sông Đà), nay thuộc phường Hiệp Bình, TPHCM, được triển khai từ năm 2001, do Công ty K&N (tiền thân Công ty Đại Hải) và Chi nhánh Tổng Công ty Sông Đà làm chủ đầu tư.
Theo hồ sơ vụ án, nhiều nền đất đã bán cho người dân tiếp tục bị các cựu lãnh đạo doanh nghiệp đem thế chấp ngân hàng hoặc cấn trừ nợ cá nhân, khiến người mua không thể hoàn tất thủ tục cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.
Ngày 27-8-2025, TAND TPHCM tuyên phạt bị cáo Lưu Quang Lãm, cựu Chủ tịch HĐQT Công ty Đại Hải, tù chung thân về tội “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản”; bị cáo Ngô Xuân Trường, cựu Chủ tịch HĐQT kiêm Giám đốc công ty, 14 năm tù về tội “Lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản”.
Sau đó, bị cáo Lãm cùng nhiều bị hại, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan, trong đó có Agribank Chi nhánh Nhà Bè và Agribank Chi nhánh Xuyên Á, kháng cáo.
Mâu thuẫn trong xác định bị hại
Theo bản án phúc thẩm, quá trình giải quyết vụ án ở cấp sơ thẩm còn nhiều thiếu sót, ảnh hưởng đến việc định tội danh, xác định khung hình phạt và quyền lợi hợp pháp của các đương sự. Những thiếu sót này không thể khắc phục tại phiên tòa phúc thẩm.
Đối với bị cáo Ngô Xuân Trường, hồ sơ thể hiện trong giai đoạn 2003-2019, Công ty Đại Hải đã ký hợp đồng bán hợp pháp 17 nền đất cho người dân. Phần lớn người mua đã thanh toán đủ tiền, nhận nền, xây nhà và sinh sống ổn định. Tuy nhiên, Trường vẫn tiếp tục ký hợp đồng chuyển nhượng 17 nền đất này cho 4 cá nhân để cấn trừ khoản nợ 36 tỷ đồng.
HĐXX phúc thẩm nhận định cấp sơ thẩm xác định Trường phạm tội “Lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản” dựa trên số tiền hơn 11,77 tỷ đồng thu của những người mua đất ban đầu. Tuy nhiên, tòa sơ thẩm lại xác định nhóm nhận chuyển nhượng đất sau để cấn trừ nợ là bị hại, buộc Trường bồi thường cho nhóm này 36 tỷ đồng. Trong khi đó, những người mua đất hợp pháp ban đầu, có quyền lợi bị xâm phạm khi đất bị đem cấn trừ nợ và thế chấp, lại được xác định là "người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan". Theo HĐXX phúc thẩm, cách xác định này có mâu thuẫn.
Chưa làm rõ dòng tiền và trách nhiệm các bên
Đối với bị cáo Lưu Quang Lãm, hồ sơ thể hiện bị cáo sử dụng 115 nền đất đã bán cho người dân trong giai đoạn 2004-2008 để ký hợp đồng thế chấp, bảo lãnh cho 6 doanh nghiệp vay vốn ngân hàng.
HĐXX phúc thẩm cho rằng cấp sơ thẩm chưa làm rõ ý thức chủ quan của Lãm khi xác định bị cáo phạm tội “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản” của các ngân hàng.
Bên cạnh đó, cấp sơ thẩm cũng chưa làm rõ vai trò của đại diện 6 doanh nghiệp đứng tên vay vốn; chưa thẩm tra đầy đủ quy trình cấp tín dụng, thẩm định tài sản thế chấp để xác định có hay không dấu hiệu vi phạm quy định về hoạt động ngân hàng. Đồng thời việc sử dụng tiền giải ngân, người trực tiếp nhận và hưởng lợi từ các khoản vay cũng chưa được xác định rõ.
Từ những nhận định trên, Tòa Phúc thẩm TAND tối cao tại TPHCM quyết định hủy toàn bộ bản án sơ thẩm, giao hồ sơ cho Viện KSND TPHCM để điều tra, truy tố, xét xử lại theo quy định.
