Vì sao BOT, BT gây… phẫn nộ? - Bài 2: Phải siết chặt quản lý

Theo các chuyên gia, tình trạng ghép việc cải tạo đường hiện hữu với đầu tư xây dựng đường mới thành một dự án rồi đặt trạm thu phí thu cả hai tuyến đường, không cho người dân có quyền lựa chọn cần phải chấm dứt. 
Trạm thu phí BOT Cai Lậy, Tiền Giang - một “điểm nóng” của dư luận trong những ngày gần đây
Trạm thu phí BOT Cai Lậy, Tiền Giang - một “điểm nóng” của dư luận trong những ngày gần đây

Ngân sách dành cho phát triển hệ thống hạ tầng kỹ thuật trong đó có giao thông ở TPHCM thường chỉ đáp ứng được khoảng 30% nhu cầu. Ở nhiều địa phương khác, tỷ lệ này còn thấp hơn nhiều. Do vậy, thu hút các nguồn lực ngoài ngân sách vào đầu tư là giải pháp khả thi trong bối cảnh hiện nay. Vấn đề là ngành chức năng phải sớm khắc phục bất cập, hoàn thiện nhanh bộ quy tắc quản lý theo hướng đảm bảo hài hòa lợi ích người dân, Nhà nước và doanh nghiệp.

Cải cách thủ tục, minh bạch hóa dự án

Theo một lãnh đạo của Sở Giao thông Vận tải TPHCM, tùy theo quy mô của dự án mà thời gian thực hiện thủ tục đầu tư thực tế khác nhau. Các dự án nhóm A và các dự án trọng điểm quốc gia, phải trình Chính phủ xem xét, thời gian thực hiện thủ tục đầu tư trong đó có việc tổ chức đấu thầu, thường phải kéo dài 3-5 năm. Những dự án nhóm B có quy mô trung bình, nhóm C có quy mô nhỏ thời gian thực hiện thủ tục từ 2-3 năm. Thời gian thực hiện thủ tục đầu tư như vậy, trong nhiều trường hợp, không đáp ứng được tính cấp bách của công trình, đặc biệt các công trình giao thông.

Chia sẻ quan điểm với người cán bộ này, một chuyên gia về giao thông đô thị cũng cho rằng, những công việc như phê duyệt thiết kế công trình đã được chấp thuận chủ trương đầu tư nên giao về cho các địa phương. TPHCM và nhiều địa phương khác hoàn toàn đủ nhân lực có trình độ để thực hiện các khâu này. Các bộ ngành chỉ nên tập trung quản lý việc lập quy hoạch và quản lý thực hiện quy hoạch. Việc phân quyền hợp lý không những giúp tiết giảm thời gian làm thủ tục mà còn góp phần làm giảm chi phí đầu tư. Một nhà đầu tư phát triển hạ tầng kỹ thuật tư nhân đã tính toán, nếu không phải “bay đi bay lại” giữa TPHCM và Hà Nội để trình duyệt thiết kế, ít nhất họ đã tiết kiệm được cả trăm triệu đồng chi phí đi lại/dự án.

Quan trọng hơn nữa, rút ngắn được thời gian thực hiện thủ tục đầu tư sẽ làm cho các cơ quan chức năng “hết đường” biện bạch cho việc chỉ định thầu vì tính cấp bách thay vì đấu thầu-Nút thắt quan trọng trong việc minh bạch hóa các dự án đầu tư.

Cũng theo vị chuyên gia về giao thông đô thị, cùng với việc cải cách thủ tục đầu tư, các cơ quan chức năng phải nhanh chóng hoàn thiện các quy định về đấu thầu. Hiện tượng “thông thầu”, “quân xanh, quân đỏ”… tiêu cực trong đấu thầu đã từng xảy ra ở nhiều dự án. Nên công khai các tiêu chí chọn nhà thầu theo hướng khuyến khích áp dụng khoa học công nghệ để giảm giá thành xây dựng (không phải hạ giá bằng mọi giá để được trúng thầu như trước kia).

Cương quyết không cho “mượn đầu heo nấu cháo”

Tình trạng “ghép việc cải tạo đường hiện hữu với đầu tư xây dựng đường mới thành một dự án rồi đặt trạm thu phí thu cả hai tuyến đường, không cho người dân có quyền lựa chọn” cần phải chấm dứt. Theo nhiều chuyên gia trong ngành, đây thực chất là kiểu mà dân gian thường nói: “mượn đầu heo nấu cháo” để trục lợi. Trên thực tế, việc đầu tư xây dựng đường mới vòng ra ngoài khu dân cư hiện hữu - các loại đường tránh kiểu như đường tránh thị xã Cai Lậy, không quá tốn kém bởi chi phí đền bù đất nông nghiệp không lớn. Nhiều đường tránh ở một số địa phương còn có chi phí xây dựng thấp hơn chi phí sửa chữa, mở rộng đường hiện hữu. Vì vậy, không có lý do gì để tiếp tục cách làm này.

Theo Tiến sĩ Nguyễn Xuân Thành, giảng viên Đại học Fulbright Việt Nam, cách nay hơn 10 năm, ngành giao thông đã có chiến lược phát triển giao thông khá hợp lý. Đó là hạn chế mở rộng, làm đường tránh quốc lộ 1 hiện hữu. Dùng quỹ bảo trì đường bộ và các nguồn vốn ngân sách để duy tu, bảo dưỡng tuyến đường này. Dồn lực làm đường bộ cao tốc Bắc - Nam. Những đoạn cao tốc có lưu lượng xe cao, được đầu tư bằng trái phiếu chính phủ hoặc vốn ODA, PPP sẽ tiến hành thu phí để hoàn vốn và trả nợ. Tiếc rằng, vì nhiều lý do, chủ trương này đã không được triển khai thực hiện.

Theo một giảng viên khác của Đại học Fulbrihgt Việt Nam, Tiến sĩ Huỳnh Thế Du, để thực hiện các dự án BOT thành công, cần chuẩn bị kỹ các điều kiện sau: lập kế hoạch kỹ càng; ước tính chặt chẽ chi phí và các nguồn thu; xem xét khả năng chi trả của người sử dụng; tuân thủ các điều kiện trong hợp đồng đã ký; xây dựng khung pháp lý và thể chế phù hợp; quá trình đấu thầu phải cạnh tranh và minh bạch.

Riêng hình thức đầu tư BT, nên cân nhắc kỹ giải pháp trả chi phí cho nhà đầu tư bằng đất. Hiện nay TPHCM đã có chủ trương không giao đất cho nhà đầu tư mà chủ động bán đấu giá đất, thu tiền và trả cho nhà đầu tư. Tuy nhiên, ở nhiều địa phương vẫn áp dụng hình thức “đổi đất lấy hạ tầng”. Giải pháp này theo nhiều chuyên gia: tiềm ẩn rất nhiều rủi ro. Đối với Nhà nước, rất khó xác định giá trị đúng của đất để “đổi” bình đẳng với nhà đầu tư. Về phía nhà đầu tư, nếu không giải tỏa được mặt bằng, vốn bị “chôn” trong dự án, sẽ đối mặt với rất nhiều khó khăn. Ngân hàng cho nhà đầu tư vay vốn để làm dự án bất động sản mà dự án không triển khai được sẽ phát sinh nợ xấu…

Vẫn nên tiếp tục thực hiện xã hội hóa, thu hút các nguồn vốn ngoài ngân sách vào đầu tư cho hệ thống hạ tầng kỹ thuật nhưng phải siết chặt quản lý. Lợi ích từ việc làm này phải được cân đối, hài hòa cho người dân, Nhà nước và nhà đầu tư.

Bình luận

Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu

Truc Nguyen
" Mượn đầu heo nấu cháo ". ! " Treo đầu dê bán thịt chó ". !

Tin cùng chuyên mục

Cần cơ chế thu hồi vốn cho Quỹ Nhà ở quốc gia

Cần cơ chế thu hồi vốn cho Quỹ Nhà ở quốc gia

Để hoàn thành mục tiêu 100.000 căn nhà ở xã hội trong năm 2025 theo chỉ đạo của Thủ tướng, các cơ quan quản lý cần cải cách thủ tục hành chính, nâng cao hiệu quả sử dụng Quỹ Nhà ở quốc gia và thu hút doanh nghiệp đầu tư hợp lý hơn.

Nạo vét bùn đất, làm sạch sông Tô Lịch

Làm việc xuyên đêm, “hồi sinh” sông Tô Lịch

Thực hiện kế hoạch thoát nước năm 2025 và góp phần cải tạo sông Tô Lịch, những ngày này, nhiều công nhân, cán bộ của Công ty TNHH MTV Thoát nước Hà Nội đang nỗ lực, khẩn trương nạo vét bùn đất để khơi thông dòng chảy lòng sông Tô Lịch.

Cải tạo công viên đốn hạ 31 cây xanh

Cải tạo công viên đốn hạ 31 cây xanh

Sau khi đăng bài “Làm mới vỉa hè, "bức tử" cây xanh”, Báo SGGP đã nhận được phản ánh của người dân ở phường 13, quận 5, TPHCM về việc đơn vị thi công cải tạo Công viên Thăng Long đã đốn hạ nhiều cây xanh.

Dự án 39-39B Bến Vân Đồn (quận 4, TPHCM) là một trong những dự án được gỡ vướng theo Nghị quyết 170. Ảnh: HOÀNG HÙNG

Kiến nghị cách xác định tiền sử dụng đất theo Nghị quyết 170

Góp ý dự thảo nghị định hướng dẫn Nghị quyết 170/2024/QH15 của Quốc hội, doanh nghiệp đề xuất sửa đổi nội dung đối với trường hợp tiền sử dụng đất xác định lại nhỏ hơn tiền sử dụng đất đã tạm nộp, không hoàn trả khoản tiền chênh lệch.

Đốn hạ 17 cây lim xẹt do thi công vỉa hè

Đốn hạ 17 cây lim xẹt do thi công vỉa hè

Liên quan việc đốn hạ 17 cây lim xẹt trên đường Nguyễn Thị Minh Khai (đoạn trước Công viên Tao Đàn quận 1), chiều 24-3, Trung tâm Quản lý hạ tầng kỹ thuật, Sở Giao thông Công chánh (GTCC) cho biết, việc thi công đào vỉa hè đã làm đứt rễ ảnh hưởng đến sinh trưởng và khả năng bám đất của cây. Nền đất bị hư hỏng làm mất kết cấu dẫn đến tình trạng cây bị nghiêng, cùng với đó một số cây bị sâu bệnh, mục gốc, tiềm ẩn nguy cơ gãy đổ vào mùa mưa, gây nguy hiểm cho người đi đường.

Cải tạo vườn hoa Lý Thái Tổ, trồng thêm cây xanh

Cải tạo vườn hoa Lý Thái Tổ, trồng thêm cây xanh

Sáng 24-3, trước thông tin về việc dự án cải tạo, chỉnh trang vườn hoa Lý Thái Tổ (ở quận Hoàn Kiếm), sẽ phải di chuyển nhiều cây xanh lâu năm tại khu vực, UBND quận Hoàn Kiếm đã có thông tin báo chí làm rõ về việc thực hiện dự án này.

Hà Nội áp dụng cơ chế "đặc biệt" để làm nhanh nhất quảng trường - công viên phía Đông hồ Hoàn Kiếm

Hà Nội áp dụng cơ chế "đặc biệt" để làm nhanh nhất quảng trường - công viên phía Đông hồ Hoàn Kiếm

TP Hà Nội chỉ đạo thực hiện các biện pháp nhằm đảm bảo cho dự án đầu tư xây dựng quảng trường - công viên khu vực phía Đông hồ Hoàn Kiếm không bị ngừng trệ bởi bất kỳ khó khăn, vướng mắc thường gặp nào đối với một dự án đầu tư công, có sử dụng đất, để thực hiện trong thời gian ngắn nhất.

TPHCM rà soát điều kiện năng lực hoạt động xây dựng nhà ở riêng lẻ

TPHCM rà soát điều kiện năng lực hoạt động xây dựng nhà ở riêng lẻ

Sở Xây dựng TPHCM vừa có văn bản gửi UBND TP Thủ Đức và các quận, huyện về việc kiểm tra, rà soát điều kiện năng lực hoạt động xây dựng của các tổ chức, cá nhân tham gia tư vấn thiết kế xây dựng, thẩm tra thiết kế xây dựng công trình nhà ở riêng lẻ trên địa bàn thành phố.

Cải tạo, xây mới chung cư cũ: Có mặt bằng cũng chưa xây được

Cải tạo, xây mới chung cư cũ: Có mặt bằng cũng chưa xây được

Một trong những vướng mắc trong việc cải tạo, xây mới chung cư cũ được các cơ quan chức năng đề cập lâu nay là khó khăn di dời, tái định cư cho các hộ dân. Tuy nhiên, tại TPHCM đang có tình trạng ngược lại: các hộ dân ở nhiều chung cư cũ xuống cấp nghiêm trọng đã di dời, nhưng việc xây mới không thể thực hiện!