Giải mã “căn bệnh” vướng luật
Nhiều năm qua, không ít nguồn lực phát triển tại TPHCM chưa được khai thác hiệu quả do quy định pháp luật chưa đồng bộ, quy trình xử lý nhiều tầng nấc và giới hạn về thẩm quyền giải quyết các vấn đề phát sinh từ thực tiễn.
Dự án khu III - Nam Lý Chiêu Hoàng tại phường Bình Phú là một ví dụ điển hình. Hơn 20 năm kể từ ngày được giao đất để xây dựng khu nhà ở và chung cư cao tầng, đến nay dự án vẫn chưa thể triển khai. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ những vướng mắc trong quá trình thực hiện. Qua nhiều giai đoạn, các quy định pháp luật liên quan được điều chỉnh, kéo theo yêu cầu rà soát, hoàn thiện thủ tục và xử lý các vấn đề phát sinh, khiến dự án tiếp tục kéo dài.
Con số được Sở Tài chính TPHCM công bố tại hội nghị sơ kết 1 năm thực hiện Kế hoạch số 34/KH-UBND về xử lý vướng mắc cho các công trình, dự án, khu đất tồn đọng cho thấy rõ hơn tính chất của vấn đề. Thành phố từng có tới 838 dự án, công trình, khu đất tồn đọng, vướng mắc cần tháo gỡ, với tổng mức đầu tư hơn 206.000 tỷ đồng, diện tích trên 17.000ha. Dù 838 dự án đã được hoặc có định hướng xử lý, nhưng nếu cơ chế vận hành không thay đổi, hiện trạng tương tự có thể lặp lại. Điều này cho thấy, TPHCM cần một khung thể chế mới để giải quyết nhanh những khó khăn từ khi phát sinh. Đây cũng là lý do trong Nghị quyết số 09-NQ/TW, Bộ Chính trị định hướng xây dựng và ban hành Luật Đô thị đặc biệt, tạo thể chế đặc biệt vượt trội, khung pháp lý đồng bộ, phù hợp, trở thành “đột phá của đột phá” cho sự phát triển của TPHCM.
Những động lực tăng trưởng cần thể chế vượt trội để bứt phá
- Hệ thống metro TPHCM và chuỗi đô thị TOD dọc các tuyến metro
- Cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ
- Trung tâm Tài chính quốc tế
- Khu thương mại tự do - FTZ
Không chỉ được trao thêm thẩm quyền, TPHCM còn được chủ động ban hành văn bản quy phạm pháp luật để cụ thể hóa việc thi hành luật và nghị quyết của Quốc hội trong một số lĩnh vực được phân quyền, kể cả trong trường hợp có quy định khác với Chính phủ, bộ, ngành. TPHCM cũng được chủ động xử lý những vấn đề phát sinh từ thực tiễn khi chưa có quy phạm pháp luật điều chỉnh. Đối với các lĩnh vực mang tính đặc thù, TPHCM được ưu tiên lựa chọn áp dụng các quy định pháp luật thuận lợi hơn để triển khai. Theo TS Hồ Ngọc Đăng, giảng viên Học viện Cán bộ TPHCM, phân quyền chỉ thực sự có ý nghĩa khi có cả nguồn lực và công cụ thực thi. TPHCM không thể quản trị theo cách của một địa phương thông thường. Muốn phát huy vai trò đầu tàu, phải trao cho chính quyền quyền hành động thực chất, đi cùng nguồn lực tài chính, dữ liệu, nhân lực và trách nhiệm giải trình tương xứng.
Mở khóa nguồn lực cho “siêu đô thị”
Nghị quyết số 09-NQ/TW xác định ưu tiên bố trí nguồn lực ngân sách nhà nước cho TPHCM, đồng thời cho phép thành phố áp dụng các cơ chế tài chính vượt trội để huy động tổng thể các nguồn lực phát triển. Thành phố cũng được trao quyền chủ động hơn trong quản lý, điều hành ngân sách, linh hoạt cân đối giữa chi đầu tư phát triển và chi thường xuyên phù hợp với yêu cầu thực tiễn. Điều này giúp TPHCM chủ động xác định thứ tự ưu tiên đầu tư đối với từng công trình, dự án và lĩnh vực phát triển, thay vì phải chờ điều chỉnh qua nhiều cấp.
Quyền chủ động này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh TPHCM bước vào giai đoạn phát triển mới với nhu cầu đầu tư hạ tầng rất lớn. TS Trần Hoàng Ngân, đại biểu Quốc hội khóa XVI, Chủ tịch Hội đồng Tư vấn đột phá phát triển - Trường Đại học Sài Gòn, cho biết, chỉ riêng nhu cầu đầu tư công đến năm 2030 đối với khu vực trung tâm TPHCM (theo tính toán trước đây) đã cần tới khoảng 1,1 triệu tỷ đồng. Bên cạnh đó là hệ thống metro với tổng vốn đầu tư ước tính khoảng 40 tỷ USD, chưa kể các tuyến giao thông kết nối nội vùng, liên vùng, mạng lưới logistics và hàng loạt công trình hạ tầng chiến lược khác.
Không chỉ được trao thêm công cụ huy động vốn, TPHCM còn được định hướng xây dựng cơ chế đặc thù để phát huy hiệu quả các quỹ dự trữ tài chính, quỹ đầu tư phát triển và các nguồn lực đô thị khác. Qua đó, thành phố có thêm điều kiện để huy động nguồn lực cho các dự án hạ tầng trọng điểm như metro, đường vành đai, cầu kết nối và chỉnh trang đô thị. TS Châu Vũ, Phó Chánh văn phòng Đoàn đại biểu Quốc hội và HĐND TPHCM, phân tích, nhiều năm qua TPHCM luôn giữ vai trò trung tâm kinh tế lớn nhất cả nước, đóng góp hơn 23% GDP và khoảng 30% tổng thu ngân sách quốc gia. Tuy nhiên, TPHCM lại đang bị ràng buộc bởi những giới hạn về thể chế, cơ chế phân cấp và mô hình quản trị chưa thật sự tương xứng. Chính vì vậy, điểm đột phá lớn nhất của Nghị quyết số 09-NQ/TW là trao cho TPHCM một không gian phát triển mới với mức độ tự chủ cao hơn, linh hoạt hơn và vượt trội hơn.
- Đồng chí NGUYỄN VĂN ĐƯỢC, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch UBND TPHCM:
Không để tư duy cũ cản trở mô hình mới phát triển
Để triển khai Nghị quyết số 09-NQ/TW, TPHCM tập trung hình thành mô hình chính quyền đô thị đặc biệt, tạo cơ chế phân cấp, phân quyền mạnh mẽ để thành phố chủ động cao hơn trong đầu tư, tài chính, đất đai, quy hoạch, các cơ chế sandbox, tạo môi trường thuận lợi cho đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp. Tinh thần xuyên suốt là không để thể chế trở thành điểm nghẽn phát triển, không để thủ tục hành chính làm mất cơ hội đầu tư, và không để tư duy cũ cản trở các mô hình mới phát triển.
Thành phố đang đẩy mạnh hoàn thiện hạ tầng giao thông, chuẩn bị cho bước đột phá lớn trong thời gian tới với các tuyến đường sắt và vành đai; các tuyến giao thông quan trọng như quốc lộ 13, đường cao tốc TPHCM - Mộc Bài, đường Võ Văn Kiệt kéo dài... nhằm giúp thành phố và cả vùng Đông Nam bộ cùng phát triển. Song song đó, thành phố tập trung phát triển khu thương mại tự do gắn với đường sắt container từ Bàu Bàng đến cảng Cái Mép và khu kinh tế cửa khẩu Mộc Bài. Như vậy sẽ hình thành tuyến giao thông đường sắt thay thế đường bộ, giải quyết căn cơ bài toán kẹt xe và chi phí logistics, tăng giá trị cạnh tranh của nền kinh tế thành phố.
(Trích phát biểu của đồng chí Nguyễn Văn Được tại hội nghị nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết số 09-NQ/TW)
- PGS-TS NGUYỄN ĐỨC LỘC, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Đời sống xã hội:
Phát huy đồng bộ các nguồn lực
Nhà đầu tư chiến lược ra quyết định dựa trên sự ổn định và nhất quán chính sách trong 10 đến 15 năm tới. Một cam kết dài hạn được thể chế hóa qua nghị quyết cấp cao là tín hiệu mạnh nhất mà một hệ thống chính trị có thể gửi đến thị trường: hướng đi này không phải kế hoạch của một nhiệm kỳ mà là cam kết của một thế hệ.
Nghị quyết số 09-NQ/TW là cơ chế tạo điều kiện để nguồn lực và năng lực sẵn có của thành phố được phát huy đồng bộ; cung cấp một điểm tụ hội kỳ vọng để toàn bộ hệ thống, từ các cấp chính quyền, doanh nghiệp đến người dân, có thể nhìn về cùng một hướng và hành động nhất quán.
