Đây là bước cụ thể hóa các quy định của Luật Phát triển đô thị, trong đó giao HĐND TPHCM quy định cụ thể về trình tự, thủ tục thành lập, điều chỉnh ranh giới, diện tích và cơ chế, chính sách quản lý, tổ chức, hoạt động đối với hai mô hình này.
Khai thác lợi thế cảng biển, công nghiệp và thương mại
Theo tờ trình, sau sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh, TPHCM có quy mô kinh tế (GRDP) khoảng 2,71 triệu tỷ đồng, chiếm khoảng 23,5% GDP cả nước. Thành phố hội tụ các lợi thế về công nghiệp, thương mại, dịch vụ, tài chính, cảng biển và logistics, tạo điều kiện kết nối các trung tâm kinh tế, tài chính, thương mại với những vùng sản xuất công nghiệp quy mô lớn và hệ thống cảng biển nước sâu.
Hiện thành phố tập trung khoảng 60-70% số doanh nghiệp logistics cả nước, với hơn 15.300 doanh nghiệp hoạt động trong các lĩnh vực logistics, vận tải, kho bãi, kho ngoại quan, cảng biển và dịch vụ liên quan.
Riêng quý 1-2026, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng đạt khoảng 474.500 tỷ đồng, chiếm khoảng 24,9% cả nước, tăng 13,3% so với cùng kỳ. Quy mô hoạt động này kéo theo nhu cầu lớn về vận chuyển, lưu trữ, phân phối và trung chuyển hàng hóa.
Tuy nhiên, năng lực logistics hiện hữu vẫn còn những điểm nghẽn. Theo tờ trình, chi phí logistics của Việt Nam ở mức khoảng 16-17% GDP; chi phí vận tải có thể chiếm 50-70% tổng chi phí logistics, tùy ngành hàng và phương thức vận tải. Hệ thống kho bãi còn phân tán, thiếu các trung tâm phân phối và đầu mối logistics quy mô lớn. Vận tải hàng hóa phụ thuộc nhiều vào đường bộ, trong khi khả năng kết nối giữa đường bộ, đường thủy nội địa, đường sắt, cảng biển và hàng không chưa đồng bộ. Hàng hóa phải đi qua các khu vực đô thị đông dân cũng làm tăng nguy cơ ùn tắc và chi phí vận chuyển.
UBND TPHCM đánh giá, việc phát triển Khu thương mại tự do và Khu logistics tích hợp sẽ góp phần tổ chức lại chuỗi sản xuất - logistics - thương mại theo hướng liên kết chặt chẽ hơn. Trong đó, Khu thương mại tự do tạo không gian thu hút các hoạt động đầu tư, sản xuất, xuất nhập khẩu và dịch vụ có giá trị gia tăng cao; Khu logistics tích hợp cung cấp hạ tầng, dịch vụ lưu kho, phân phối, xử lý và trung chuyển hàng hóa.
Nhiều ưu đãi cho nhà đầu tư
Đối với Khu thương mại tự do, thành phố đề xuất, nhà đầu tư được đăng ký thực hiện dự án theo thủ tục đầu tư đặc biệt theo pháp luật về đầu tư. Nhà đầu tư nước ngoài thành lập tổ chức kinh tế trong khu được áp dụng cơ chế không phải thực hiện thủ tục cấp giấy chứng nhận đăng ký đầu tư trước khi thành lập tổ chức kinh tế.
Các dự án hạ tầng thuộc danh mục ưu tiên thu hút nhà đầu tư chiến lược gồm dự án xây dựng bến cảng có vốn đầu tư từ 75.000 tỷ đồng, dự án hạ tầng Khu logistics tích hợp từ 25.000 tỷ đồng và dự án hạ tầng khu chức năng công nghiệp, đô thị, dịch vụ từ 20.000 tỷ đồng trở lên.
Về ưu đãi, dự thảo đề xuất áp dụng thuế suất thuế thu nhập doanh nghiệp 10% trong 20 năm; miễn thuế 4 năm đầu và giảm 50% số thuế phải nộp trong 9 năm tiếp theo đối với thu nhập từ dự án đầu tư mới thuộc các ngành, lĩnh vực được quy định, như công nghiệp bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, nghiên cứu và phát triển, vật liệu mới, hạ tầng số và năng lượng. Chính sách này dự kiến áp dụng từ kỳ tính thuế năm 2027.
Khu logistics tích hợp thuộc Khu thương mại tự do được xem xét thành lập nếu đáp ứng đồng thời nhiều tiêu chí, trong đó phải đáp ứng yêu cầu kết nối ít nhất 2 phương thức vận tải, kết hợp dịch vụ logistics với sản xuất, gia công hàng hóa và thương mại số, thương mại điện tử. Các phương án đầu tư cũng phải tính đến hạ tầng logistics thông minh, quản lý và chia sẻ dữ liệu, tự động hóa, sử dụng hiệu quả tài nguyên, giảm phát thải và phát triển công trình xanh.
Khu thương mại tự do TPHCM gắn với cảng biển khu vực Cái Mép Hạ, có quy mô khoảng 4.165,4ha, đã được UBND TPHCM thành lập theo Quyết định 4560/QĐ-UBND ngày 23-7-2026. Khu vực này có khả năng kết nối với cụm cảng nước sâu Cái Mép - Thị Vải, Cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ và Cảng hàng không quốc tế Long Thành.
