Nhưng có lẽ hai con số đáng suy nghĩ nhất lại không liên quan trực tiếp đến tiền lương. Đó là 55,3% người chưa lập gia đình cho biết thu nhập hiện nay của họ ảnh hưởng đến quyết định kết hôn, và 72,9% người đã có gia đình cho rằng thu nhập hiện tại khiến họ cân nhắc việc sinh thêm con.
Điều đó cho thấy tiền lương không chỉ quyết định bữa cơm của một gia đình, mà còn đang tác động đến những quyết định lớn của cuộc đời mỗi người. Khi thu nhập chưa đủ tạo cảm giác an toàn, nhiều người buộc phải lùi kế hoạch lập gia đình, sinh con hoặc chấp nhận quy mô gia đình nhỏ hơn mong muốn. Đây không còn là câu chuyện của riêng NLĐ, mà đã trở thành vấn đề liên quan đến nguồn nhân lực, cơ cấu dân số và sự phát triển bền vững của đất nước trong tương lai.
Mới đây, Hội đồng Tiền lương quốc gia họp phiên thứ nhất để thảo luận phương án điều chỉnh lương tối thiểu vùng năm 2027. Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam đề xuất hai phương án tăng lương tối thiểu, bình quân 8,5% hoặc 9,8%, áp dụng từ ngày 1-1-2027.
Tuy nhiên, tăng lương chỉ là một phần của lời giải. Nếu giá thuê nhà, học phí, viện phí, điện, nước và nhiều mặt hàng thiết yếu tiếp tục tăng nhanh như thời gian qua thì mức lương mới cũng sẽ nhanh chóng bị bào mòn. Nói cách khác, nhiều năm qua, tiền lương vẫn đang chạy theo chi phí sinh hoạt. Lương tăng nhưng giá cả cũng tăng thì NLĐ vẫn khó cải thiện chất lượng cuộc sống. Mỗi lần yêu cầu tăng lương, gánh nặng với doanh nghiệp lại tăng theo.
Vì vậy, cùng với điều chỉnh tiền lương, điều NLĐ mong đợi là các giải pháp kiểm soát lạm phát, bình ổn giá những mặt hàng thiết yếu và giảm các chi phí đầu vào của cuộc sống. Trong đó, nhà ở vẫn là một điểm nghẽn lớn. Khi một phần đáng kể thu nhập phải dành cho tiền thuê nhà, nhiều người khó có thể nghĩ đến chuyện lập gia đình hay sinh thêm con.
Vừa qua, tại cuộc trao đổi, thảo luận giữa Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng với các đại biểu ở Đại hội Công đoàn Việt Nam lần thứ XIV, vấn đề nhà ở, điều kiện sống và áp lực chi phí khiến nhiều công nhân ngại lập gia đình, sinh con cũng được nêu ra.
Thủ tướng Chính phủ khẳng định sẽ thúc đẩy các giải pháp phát triển nhà ở cho thuê dài hạn với chi phí phù hợp cho NLĐ. Đây là tín hiệu tích cực, bởi chính sách tiền lương sẽ phát huy hiệu quả hơn khi được đặt trong tổng thể các chính sách an sinh, đặc biệt là nhà ở và kiểm soát chi phí sinh hoạt.
