Sự kiện Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng tham dự Hội nghị Thượng đỉnh BRICS lần thứ 18 tại New Delhi trong ngày 12 và 13-9 không đơn thuần là một hoạt động ngoại giao đa phương.
Trong bối cảnh cấu trúc quyền lực thế giới đang chuyển dịch, cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn gia tăng và vai trò của các nền kinh tế mới nổi ngày càng rõ nét, sự hiện diện của Việt Nam với tư cách nước đối tác của BRICS cho thấy một bước phát triển đáng chú ý trong quá trình mở rộng không gian đối ngoại và hội nhập quốc tế của đất nước.
Đối tác của BRICS
Việt Nam tham dự Hội nghị Thượng đỉnh BRICS lần thứ 18 với vị thế là một nước đối tác, khác với việc tham dự các hoạt động BRICS mở rộng như trước đây, cho thấy quan hệ Việt Nam - BRICS đang từng bước được thể chế hóa. Vai trò nước đối tác tạo điều kiện để Việt Nam tham gia thường xuyên và thực chất hơn vào các hoạt động hợp tác của nhóm.
Sự thay đổi này diễn ra trong bối cảnh BRICS đã phát triển từ một nhóm gồm các nền kinh tế mới nổi thành một cơ chế hợp tác ngày càng rộng. Hội nghị New Delhi năm nay cũng đánh dấu 20 năm hình thành và phát triển của BRICS, với nội dung thảo luận trải rộng từ cải cách quản trị toàn cầu, hòa bình và ổn định quốc tế đến tăng trưởng bền vững, năng lượng và đổi mới sáng tạo.
BRICS có sự hiện diện của Trung Quốc và Nga là hai cường quốc đang thúc đẩy mạnh mẽ những điều chỉnh trong cấu trúc quản trị quốc tế, đồng thời có Ấn Độ, Brazil và nhiều quốc gia phương Nam theo đuổi chính sách đối ngoại độc lập, đa hướng.
Trong phát biểu ngày 13-9, Thủ tướng Lê Minh Hưng nhấn mạnh Việt Nam mong muốn BRICS phối hợp chặt chẽ hơn với các cơ chế đa phương khu vực, liên khu vực và toàn cầu, đóng góp cho hòa bình, ổn định và tạo cơ hội phát triển bình đẳng, bền vững cho các quốc gia. Việt Nam đồng thời đề cao đối thoại, xây dựng lòng tin và cải cách hệ thống đa phương nhằm phản ánh tốt hơn lợi ích của các nước đang phát triển. Thông điệp cho thấy Việt Nam không tiếp cận BRICS như một cấu trúc thay thế hệ thống quốc tế hiện hữu, mà như một tầng nấc bổ sung của chủ nghĩa đa phương.
Điều này phù hợp với đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa và đa dạng hóa. Việt Nam có quan hệ sâu rộng với Mỹ, EU, Nhật Bản, Hàn Quốc và các nền kinh tế phát triển, đồng thời duy trì quan hệ chiến lược với Trung Quốc, Nga, Ấn Độ và ngày càng tăng cường quan hệ với các quốc gia phương Nam.
BRICS mở thêm một không gian có thể giúp Việt Nam gia tăng lựa chọn chiến lược mà không nhất thiết làm giảm các lựa chọn hiện có.
Điểm nổi bật trong chuyến công tác của Thủ tướng Lê Minh Hưng là nội dung hợp tác kinh tế, công nghệ và phát triển. Ba định hướng Thủ tướng đề xuất tại Hội nghị tập trung nâng cao hiệu quả hợp tác, tăng khả năng chống chịu và cụ thể hóa các cơ hội về khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo. Việt Nam nhấn mạnh nghiên cứu chung, đào tạo nhân lực và chuyển giao công nghệ trong các lĩnh vực như AI, công nghệ số, nông nghiệp thông minh và năng lượng sạch.
Cách tiếp cận này cho thấy Việt Nam coi trọng khả năng BRICS tạo thêm nguồn lực cho phát triển. Cuộc gặp giữa Thủ tướng Lê Minh Hưng và Chủ tịch Ngân hàng Đầu tư Cơ sở hạ tầng châu Á (AIIB) bên lề Hội nghị cũng tập trung vào huy động nguồn lực cho hạ tầng, kết nối và phát triển bền vững, những lĩnh vực Việt Nam có nhu cầu vốn lớn.
Vì vậy, bên cạnh thương mại, hợp tác với BRICS được mở rộng trên các lĩnh vực đầu tư, tài chính phát triển, logistics, chuyển đổi số, AI, năng lượng sạch, hạ tầng, nông nghiệp công nghệ cao và đào tạo nhân lực.
Ngoại giao “đa liên kết”
Việc Hội nghị năm 2026 được tổ chức tại New Delhi còn tạo ra một tầng ý nghĩa khác về quan hệ Việt Nam - Ấn Độ. Trong cuộc gặp ngày 12-9, Thủ tướng Narendra Modi nhấn mạnh Việt Nam là một trụ cột quan trọng trong Chính sách Hành động hướng Đông của Ấn Độ và đánh giá cao sự tham gia của Việt Nam tại Thượng đỉnh BRICS. Hai Thủ tướng cũng trao đổi về tăng cường quan hệ song phương và các vấn đề khu vực, quốc tế.
Ấn Độ vừa là một thành viên sáng lập BRICS, vừa tham gia QUAD và duy trì quan hệ sâu rộng với Mỹ, Nhật Bản, EU. Chính sách tự chủ chiến lược của Ấn Độ có nhiều điểm tương thích với cách tiếp cận đa phương hóa, đa dạng hóa của Việt Nam. Điều này cho thấy Ấn Độ có thể trở thành một trong những cầu nối quan trọng giữa Việt Nam và BRICS.
Từ góc độ rộng hơn, việc Việt Nam tham gia BRICS với tư cách nước đối tác có thể được xem như biểu hiện của một hình thức đa liên kết ngày càng rõ trong chính sách đối ngoại nhằm tối đa hóa lợi ích và duy trì tự chủ chiến lược.
Việt Nam có thể vừa phát huy vai trò trung tâm của ASEAN; vừa tham gia CPTPP, RCEP và các FTA thế hệ mới; vừa phát triển quan hệ sâu rộng với Mỹ, EU, Nhật Bản và Hàn Quốc; đồng thời tăng cường hợp tác với Trung Quốc, Nga, Ấn Độ và BRICS.
Từ nay đến năm 2030, Việt Nam có thể tập trung vào một số lĩnh vực có lợi ích trực tiếp như khoa học - công nghệ, AI, năng lượng sạch, hạ tầng, logistics, tài chính phát triển, nông nghiệp thông minh và đào tạo nhân lực; đồng thời thúc đẩy những kết nối giữa BRICS với ASEAN và các cơ chế đa phương khác.
Trong một thế giới ngày càng phân mảnh, khả năng đối thoại với nhiều phía chính là một nguồn lực ngoại giao. Nếu chúng ta tận dụng tốt vị thế nước đối tác, BRICS có thể trở thành một kênh bổ sung giúp Việt Nam huy động nguồn lực cho phát triển, mở rộng quan hệ với các nước toàn cầu và gia tăng tiếng nói trong quá trình cải cách quản trị quốc tế.
