Theo dự thảo luật, Nhà nước có trách nhiệm bồi thường nếu không áp dụng hoặc áp dụng không kịp thời, không đúng các biện pháp bảo vệ những đối tượng là người đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực và người thân của họ. Dự thảo cũng mở rộng phạm vi trách nhiệm trong các lĩnh vực cụ thể như: quản lý thuế, thủ tục hải quan, giao đất, thu hồi đất, và sở hữu trí tuệ.
Trên tinh thần cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số, dự thảo cho phép gửi hồ sơ yêu cầu bồi thường qua môi trường số; rút ngắn thời hạn thụ lý và giải quyết (cơ quan phải kiểm tra hồ sơ trong 2 ngày làm việc và thụ lý ngay trong 2 ngày nếu hồ sơ đầy đủ). Thời hạn xác minh thiệt hại được quy định là 10 ngày làm việc (vụ việc đơn giản) hoặc 20 ngày làm việc (vụ việc phức tạp). Mức tạm ứng kinh phí bồi thường được nâng lên không dưới 75% giá trị các thiệt hại về tinh thần và thiệt hại có thể tính được ngay.
Dự thảo cũng bổ sung quy định về miễn hoàn trả cho người thi hành công vụ trong các trường hợp: thực hiện đổi mới, sáng tạo vì lợi ích chung; mắc bệnh hiểm nghèo; hoàn cảnh kinh tế đặc biệt khó khăn do thiên tai; lập công lớn; quy định mức hoàn trả tối đa đối với lỗi cố ý nhưng không bị truy cứu trách nhiệm hình sự là từ 30 đến 50 tháng lương, nhưng không quá 50% số tiền Nhà nước đã bồi thường.
Qua thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết, nhiều ý kiến trong ủy ban tán thành việc bảo vệ người đấu tranh chống tham nhũng, nhưng cho rằng khái niệm "tiêu cực" hiện chưa có hàm ý pháp lý rõ ràng trong các văn bản quy phạm pháp luật, do đó có thể dẫn đến mở quá rộng, khó khả thi và dễ bị lợi dụng. “Đề nghị đánh giá kỹ nguồn lực tài chính và nhân lực, đặc biệt là cấp xã, khi mở rộng phạm vi trách nhiệm bồi thường trong các lĩnh vực mới”, Chủ nhiệm Phan Chí Hiếu phát biểu.
Bên cạnh đó, cơ quan thẩm tra cũng chỉ ra rằng việc lập dự toán ngân sách dựa trên "thực tế năm trước" là chưa phù hợp vì số lượng vụ việc bồi thường không ổn định theo từng năm. Vẫn theo người đứng đầu cơ quan thẩm tra, khảo sát thực tế cho thấy việc chi trả tiền bồi thường hiện vẫn còn chậm và phát sinh nhiều thủ tục; cần tiếp tục nghiên cứu để thực hiện đúng mục tiêu rút ngắn thời gian và đơn giản hóa thủ tục cho người bị thiệt hại.
Góp ý hoàn thiện dự luật, Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát Lê Thị Nga nêu quan điểm, việc mở rộng các trường hợp bồi thường cần thực hiện thận trọng, dựa trên cơ sở thực tiễn và pháp lý rõ ràng để đảm bảo tính khả thi.
Bà Lê Thị Nga tán thành quan điểm của Bộ Tài chính là không nên mở rộng phạm vi bồi thường trong hoạt động quản lý thuế mà nên giữ nguyên như quy định hiện hành; cần cân nhắc kỹ việc mở rộng bồi thường cho đối tượng là người đấu tranh chống tham nhũng, tiêu cực. Đồng thời, cần xem xét bồi thường cho cả “tổ chức” đấu tranh chống tham nhũng, tiêu cực thay vì chỉ áp dụng với “cá nhân” như quy định trong dự thảo luật.
“Các quy định về bồi thường nhà nước cần được quy định tập trung, thống nhất trong luật này, không nên quy định rải rác ở các luật khác để tránh gây phức tạp và nhạy cảm trong quá trình áp dụng”, Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát phát biểu.
Phát biểu tiếp thu, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết sẽ xem xét hoàn thiện dự thảo.
Tổng kết phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định cho biết, Ủy ban Thường vụ Quốc hội nhất trí với sự cần thiết của việc sửa đổi, bổ sung luật và cho rằng hồ sơ dự án luật sau khi được tiếp thu, hoàn thiện đủ điều kiện để trình Quốc hội xem xét.
