Theo Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng, những điểm mới mang tính đột phá của dự luật được thể hiện qua 7 nhóm chính sách lớn.
Trong đó, dự luật chuyển mạnh từ tư duy “bồi thường tài sản bị thu hồi” sang “tái thiết cuộc sống cho người dân khi Nhà nước thu hồi đất”; đổi mới cơ chế tài chính và giá đất theo hướng bỏ quy định về giá đất cụ thể.
Thay vào đó, Nhà nước ban hành bảng giá đất, hệ số điều chỉnh giá đất và tỷ lệ tính tiền sử dụng đất, tiền thuê đất nhằm tạo sự chủ động, đơn giản cho cơ quan nhà nước.
Dự thảo cũng phân định rõ việc xác định giá đất, với vai trò là công cụ điều tiết kinh tế, và cơ chế bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, với vai trò là chính sách an sinh xã hội; đồng thời xây dựng cơ chế xác định giá đất hợp lý, góp phần giảm chi phí đầu vào và nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế.
Tại phiên họp, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi đánh giá cao sự cần thiết, cấp bách của việc sửa đổi Luật Đất đai năm 2024, đồng thời nêu nhiều vấn đề cần tiếp tục làm rõ.
Ông Phan Văn Mãi tán thành việc đổi mới phân loại đất theo hướng chỉ giữ lại những loại đất thực sự cần thiết để quản lý theo chỉ tiêu, tránh sử dụng quy hoạch như một công cụ quản lý cứng nhắc.
Theo đó, cần kiểm soát chặt các chỉ tiêu “cứng” như đất trồng lúa, đất rừng tự nhiên, đất quốc phòng; linh hoạt hơn đối với các loại đất còn lại. Tuy nhiên, ông cho rằng nội dung về quy hoạch trong dự thảo chưa có sự đổi mới thực chất.
Theo Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính, việc đưa nội dung “tổ chức không gian phát triển” vào quy hoạch sử dụng đất có thể gây chồng lấn, xung đột với các quy hoạch khác như quy hoạch tỉnh, quy hoạch đô thị; thậm chí có nguy cơ tạo thêm điểm nghẽn, bó cứng địa phương.
Chia sẻ nhận định của cơ quan thẩm tra, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh cho rằng, dù Chính phủ đã có nhiều nỗ lực đổi mới, các quy định về quy hoạch trong dự thảo vẫn còn mang tính hình thức, chưa thực sự trở thành công cụ hữu hiệu để định hướng không gian phát triển.
Theo Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh, quy hoạch sử dụng đất không được tách rời mà phải bảo đảm đồng bộ, thống nhất với quy hoạch vùng và quy hoạch quốc gia; tránh chồng chéo, mâu thuẫn giữa các loại quy hoạch trên cùng địa bàn, gây khó khăn cho việc thực thi tại địa phương.
Về thu hồi đất và tái định cư, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị Chính phủ làm rõ căn cứ, sự cần thiết của các dự án đầu tư kinh doanh mới được bổ sung vào phạm vi thu hồi đất.
Đối với chính sách cho phép thu hồi đất trước khi hoàn thành tái định cư hoặc phê duyệt phương án bồi thường, cơ quan thẩm tra lưu ý đây là vấn đề tác động rất lớn đến quyền lợi, tâm lý người dân; chỉ nên thực hiện trong trường hợp thật sự cần thiết, cấp bách.
Nhiều thành viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội cũng bày tỏ quan tâm đến nội dung này.
Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải kiến nghị dự thảo luật phải bổ sung các điều kiện nghiêm ngặt như có phương án tạm cư, phê duyệt phương án sơ bộ và cam kết mức bồi thường cụ thể trước khi thu hồi đất.
Về cơ chế tài chính và giá đất, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi đồng tình với việc bỏ quy định về giá đất cụ thể, chuyển sang áp dụng bảng giá đất và hệ số điều chỉnh nhằm tạo sự chủ động, đơn giản cho cơ quan nhà nước.
Tuy nhiên, ông lưu ý việc giao địa phương tự ban hành bảng giá đất và hệ số điều chỉnh sẽ đặt ra thách thức lớn về năng lực thực hiện cũng như tính khoa học của phương pháp định giá.
Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh đồng tình với nhận định này và đề nghị tính toán kỹ để việc xây dựng bảng giá đất cùng các cơ chế tài chính đất đai mới không trở thành rào cản đối với các dự án sản xuất, kinh doanh và dự án an sinh xã hội.
“Giá đất cần được xác định hợp lý, minh bạch nhưng phải có cơ chế hỗ trợ để bảo đảm quỹ đất dành cho nhà ở xã hội, y tế, giáo dục không bị đội chi phí quá cao, gây khó khăn cho người dân và doanh nghiệp”, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh nêu quan điểm.
