Nhiều đề xuất mới
Một trong những đề xuất mới đáng chú ý tại dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội (BHXH) do Bộ Nội vụ xây dựng là bổ sung chính sách hỗ trợ tiền đóng BHXH bắt buộc cho một số nhóm đối tượng, gồm: người lao động (NLĐ) Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng; vợ hoặc chồng đi theo thành viên cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài; chủ hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh; người quản lý doanh nghiệp (DN), kiểm soát viên, người đại diện phần vốn nhà nước hoặc phần vốn của DN không hưởng tiền lương.
Theo Bộ Nội vụ, về bản chất, những đối tượng nêu trên thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc nhưng nghĩa vụ đóng tương tự nhóm tham gia BHXH tự nguyện (phải tự đóng 22% vào quỹ hưu trí và tử tuất, không có phần đóng của người sử dụng lao động). Trong khi đó, nhóm tham gia BHXH tự nguyện được ngân sách nhà nước hỗ trợ tiền đóng, còn nhóm tham gia BHXH bắt buộc lại không được hỗ trợ, điều này dễ tạo nên tâm lý so bì trong thực hiện chính sách.
Dự thảo luật cũng đã thiết kế phương án điều chỉnh giảm dần độ tuổi hưởng chế độ trợ cấp hưu trí xã hội xuống đủ 70 tuổi, phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế - xã hội và khả năng của ngân sách nhà nước từng thời kỳ. Bộ Nội vụ lý giải: sau khi thực hiện giảm độ tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội từ 80 tuổi xuống 75 tuổi theo quy định của Luật BHXH năm 2024, sang năm 2025, số người sau độ tuổi nghỉ hưu được hưởng lương hưu, BHXH hàng tháng và trợ cấp hưu trí xã hội tăng thêm khoảng 500.000 người, tăng tỷ lệ người hưởng gần 42%. Dù vậy, con số này còn cách xa mục tiêu mà Nghị quyết số 28-NQ/TW đặt ra là: đến năm 2030, phấn đấu khoảng 60% số người sau độ tuổi nghỉ hưu được hưởng lương hưu, BHXH hàng tháng và trợ cấp hưu trí xã hội. Do vậy, nếu không điều chỉnh chính sách thì sẽ khó hoàn thành mục tiêu đề ra.
Nhằm kéo giảm sự chênh lệch về mức lương hưu khi Chính phủ điều chỉnh tăng lương hưu và mức lương cơ sở, cơ quan soạn thảo đề xuất điều chỉnh tiền lương làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc để tính mức bình quân tiền lương khi tính lương hưu, trợ cấp BHXH của NLĐ thuộc đối tượng thực hiện chế độ tiền lương do Nhà nước quy định. Theo đó, NLĐ bắt đầu tham gia BHXH trước ngày 1-1-2016 được điều chỉnh trên cơ sở mức tăng của mức tham chiếu của từng thời kỳ. Đối với tiền lương đã đóng BHXH trước ngày luật này có hiệu lực thì sẽ được điều chỉnh theo mức lương cơ sở tại thời điểm luật có hiệu lực trước khi điều chỉnh theo mức tăng của mức tham chiếu của từng thời kỳ. NLĐ bắt đầu tham gia BHXH từ ngày 1-1-2016 trở đi sẽ được điều chỉnh như NLĐ thuộc đối tượng thực hiện chế độ tiền lương do người sử dụng lao động quyết định.
Mở rộng đối tượng tham gia BHXH bắt buộc
Theo Bộ Tài chính, cả nước hiện có khoảng 22 triệu người tham gia BHXH, đạt hơn 45% lực lượng lao động trong độ tuổi lao động, tăng khoảng 25.000 người so với năm 2025. Thời gian qua, thực tiễn thực hiện Luật BHXH năm 2024 gặp một số vướng mắc, dẫn đến khó khăn trong việc thực hiện mục tiêu đến năm 2030, độ bao phủ BHXH đạt 60% lực lượng lao động tham gia BHXH (Nghị quyết số 28-NQ/TW) và đạt trên 29,334 triệu người tham gia BHXH (Nghị quyết số 403/NQ-CP).
Để mở rộng diện bao phủ BHXH, bảo đảm an sinh xã hội bền vững, Bộ Tài chính kiến nghị nghiên cứu, mở rộng đối tượng tham gia BHXH bắt buộc đối với nhóm người trong độ tuổi lao động có việc làm, hưởng tiền lương, tiền công, thù lao hoặc có thu nhập (gồm người có quan hệ lao động với cơ quan, tổ chức, DN, hợp tác xã, làm việc có thời hạn dưới 1 tháng; người làm việc không trọn thời gian, hưởng tiền lương, tiền công theo giờ/ngày/tuần, có tiền lương, tiền công trong tháng thấp hơn mức tham chiếu) và nhóm có kê khai doanh thu hoặc thu nhập để tính, nộp thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập cá nhân (gồm người có thu nhập từ hoạt động cung ứng dịch vụ, vận chuyển, giao nhận, bán hàng, môi giới, kết nối giao dịch thông qua nền tảng số, ứng dụng công nghệ…).
Đồng tình với đề xuất trên, theo ông Nguyễn Quốc Thanh, Phó Giám đốc BHXH TPHCM, nên bổ sung đối tượng tham gia BHXH bắt buộc gồm tài xế công nghệ, người bán hàng trên các sàn thương mại điện tử có thu nhập phải chịu thuế. Về mức đóng, nên cho phép NLĐ được lựa chọn mức đóng phù hợp với thu nhập thực tế, khả năng tham gia, bảo đảm tuân thủ mức tối thiểu (bằng mức tham chiếu), tối đa (bằng 20 lần mức tham chiếu) theo quy định pháp luật; tỷ lệ đóng là 22% tiền lương làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc. Đáng chú ý, nên giao trách nhiệm cho DN cung ứng dịch vụ nền tảng số hoặc đơn vị chi trả thu nhập thực hiện việc khấu trừ, kê khai và nộp BHXH thay cho NLĐ.
Góp ý cho dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật BHXH, bà Lượng Thị Tới, Phó Giám đốc Sở Nội vụ TPHCM, cho rằng: Nên quy định mức tiền lương làm căn cứ đóng BHXH tối thiểu bằng 70% tổng tiền lương và các khoản thu nhập khác có tính chất tiền lương của NLĐ; quy định rõ mức tối đa các khoản được loại trừ đóng BHXH theo quy định của Bộ luật Lao động.
Theo BHXH TPHCM, việc quy định mức tiền lương đóng tối thiểu, khống chế các khoản được loại trừ sẽ góp phần hạn chế tình trạng chia nhỏ lương hay thỏa thuận tiền lương tham gia BHXH ở mức thấp hơn thu nhập thực tế, dẫn đến thất thu quỹ BHXH và ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của NLĐ khi hưởng các chế độ BHXH.
