1. Mỗi khi nghĩ về một thế hệ nghệ sĩ đã đi qua những năm tháng đặc biệt của đất nước bằng tiếng hát, trong tôi lại hiện lên những tên tuổi như NSƯT Tân Nhân, NSND Quốc Hương, NSND Trung Kiên, NSND Quý Dương, NSND Trần Hiếu... Họ không chỉ là những giọng ca lớn của nền âm nhạc Việt Nam, mà còn là ký ức của nhiều thế hệ. Trong những năm tháng lịch sử của đất nước, tiếng hát của họ không chỉ vang lên trên sân khấu mà còn đồng hành nâng đỡ tinh thần con người và lưu giữ những ký ức không thể phai mờ.
Có lẽ vì thế, mỗi lần nghe NSND Đỗ Quốc Hưng cất giọng, tôi lại nhớ đến thế hệ nghệ sĩ ấy. Trước mặt tôi không chỉ là một ca sĩ opera sở hữu giọng bass sâu, dày và vang. Điều khiến tôi ấn tượng hơn là cảm giác về một nghệ sĩ đã đi qua nhiều miền nghệ thuật, từng đứng giữa không gian hàn lâm của opera phương Tây nhưng vẫn giữ trong mình tiếng nói của quê hương, đất nước.
Đỗ Quốc Hưng sinh năm 1970 ở Đông Anh, Hà Nội. Nhưng con đường đến với opera của anh lại không bắt đầu từ những phím đàn hay những giáo trình thanh nhạc hàn lâm. Chặng đường này bắt đầu từ một sân khấu rất Việt Nam - sân khấu chèo.
Những năm tháng gắn bó với Đoàn Chèo Hà Nội có thể đã lùi xa, nhưng tôi tin chúng chưa bao giờ rời khỏi người nghệ sĩ ấy. Bởi nghệ thuật truyền thống, một khi đã ngấm vào máu thịt, sẽ không dễ dàng mất đi. Nó tạo nên sự tinh tế mà những bài học kỹ thuật thuần túy đôi khi không thể trao truyền. Rồi NSND Quý Dương nhận ra ở người nghệ sĩ trẻ ấy một khả năng khác. Ông định hướng cho Quốc Hưng chuyển sang thanh nhạc cổ điển.
Và sau đó, dưới sự giảng dạy của NSND Trần Hiếu tại Nhạc viện Hà Nội, cánh cửa opera mở ra. Có những cánh cửa mở ra bằng may mắn. Nhưng để bước qua và đi được đến tận cùng, người nghệ sĩ phải trả giá bằng những năm tháng lao động không ngừng nghỉ. Quốc Hưng đã chọn con đường ấy.
Con đường của opera vốn không có chỗ cho sự dễ dãi. Một nốt nhạc muốn bay lên phải đi qua con đường khổ luyện. Quốc Hưng đã chọn bước đi bằng tất cả sự kiên trì.
Từ Hà Nội, anh đi qua nhiều sân khấu trong nước rồi đến châu Âu. Năm 1998, sau khi tham gia các vở Viên đạn thần, Cây sáo thần và vở opera đương đại Vụ án tình yêu, anh được mời ở lại Nhà hát Opera Hannover (Đức) với tư cách nghệ sĩ chính thức. Tôi nghĩ, với một nghệ sĩ Việt Nam, đó là ngưỡng cửa đáng nhớ.
Nhưng điều khiến tôi trân trọng Quốc Hưng không chỉ là việc anh đã đứng được ở đâu. Mà là sau những chuyến đi ấy, anh vẫn trở về. Trở về với đất nước, trở về với những câu chuyện của dân tộc. Có lẽ, đó cũng là lúc opera trong anh bắt đầu có thêm dáng hình quê hương.
Những vai diễn kinh điển, những trích đoạn aria trong Đám cưới Figaro của Mozart hay hình tượng Mephisto trong Faust của Gounod đã góp phần tạo nên dấu ấn của anh trên sân khấu. Nhưng tôi vẫn nghĩ, cái đáng nhớ nhất ở Quốc Hưng không nằm ở chỗ anh có thể hát được bao nhiêu vai opera, mà là ở chỗ: anh đã mang được giọng hát opera của mình trở về với tâm hồn Việt Nam như thế nào. Bởi, một nghệ sĩ có thể học kỹ thuật ở nước ngoài, có thể hát Mozart, Gounod, Verdi hay Puccini. Nhưng để từ những thanh âm của phương Tây trở về với những câu chuyện của đất nước mình, về với người lính, với ký ức chiến tranh, với những mất mát của dân tộc, đó lại là một hành trình khác - hành trình của trái tim.
Tôi đã nhiều lần nghe Quốc Hưng hát Tổ quốc gọi tên mình, Ta tự hào đi lên, ôi Việt Nam!, Lá cờ Đảng… Qua giọng bass của anh, những ca khúc ấy như mang một diện mạo khác. Không chỉ hùng tráng, mà còn có chiều sâu. Đằng sau một câu hát về Tổ quốc phải có một tình yêu đủ lớn. Đằng sau một câu hát về người lính phải có sự thấu hiểu. Và đằng sau một câu hát về những người đã hy sinh, đôi khi cần cả sự im lặng của một người từng biết thế nào là mất mát.
Có lần nghe Quốc Hưng hát Người chiến binh mang tên dòng Thạch Hãn, tôi đã thực sự xúc động. Có lẽ bởi tôi đã từng đi qua những vùng đất chiến tranh, cũng có lẽ bởi trong ký ức của thế hệ chúng tôi, Quảng Trị không chỉ là một địa danh trên bản đồ, mà là một phần máu thịt của dân tộc.
Tôi nghĩ, chính những người lính đã nằm lại bên dòng Thạch Hãn cũng đang lắng nghe tiếng hát của Quốc Hưng và hiểu rằng, họ chưa bao giờ bị lãng quên.
2. NSND Quốc Hưng đã đi qua nhiều đỉnh cao của nghề. Năm 2000, giải nhất Cuộc thi Hát thính phòng - Nhạc kịch toàn quốc lần thứ II. Năm 2004, Cúp Vàng Liên hoan Âm nhạc Quốc tế Mùa xuân Bình Nhưỡng. Không dừng lại ở đó, Quốc Hưng bước chân vào hành trình nghiên cứu và đào tạo. Anh bảo vệ luận án Tiến sĩ âm nhạc về đào tạo ca sĩ opera tại Việt Nam, rồi xuất bản cuốn sách Đào tạo ca sĩ Opera tại Việt Nam năm 2021. Được xem là tài liệu học thuật quan trọng của chuyên ngành opera trong nước hiện nay.
Một nghệ sĩ khi bước vào tuổi nghề chín muồi thường đứng trước hai lựa chọn. Hoặc là giữ lấy những gì mình đã có. Hoặc là tìm cách trao nó cho những người đến sau. Quốc Hưng đã chọn cách thứ hai. Và đó là một lựa chọn đẹp. Bởi nghệ thuật không chỉ sống bằng tài năng, mà còn bằng sự tiếp nối giữa các thế hệ. Một người thầy giỏi không đào tạo nên những bản sao của chính mình, mà là người giúp học trò tìm thấy giọng hát của riêng họ.
Học trò của Quốc Hưng, có người trở thành những giọng hát được công chúng yêu mến, có người tiếp tục theo đuổi opera. Năm 2023, ba học trò của ông cùng giành giải nhất tại Cuộc thi Hát Thính phòng - Nhạc kịch - Hợp xướng toàn quốc. Đây là một trong những niềm vui lớn nhất của người thầy.
Từ tháng 6-2025, NSND Quốc Hưng đảm nhiệm vị trí Giám đốc Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam. Và đến tháng 7-2026, anh được Bộ VH-TT-DL điều động, bổ nhiệm giữ chức Giám đốc Nhạc viện TPHCM.
Từ Hà Nội vào TPHCM, nơi có đời sống âm nhạc phong phú, cởi mở và đầy sức sống. Đến với hành trình mới này, Quốc Hưng mang theo không chỉ một giọng hát mà còn cả những kinh nghiệm tích lũy của người nghệ sĩ trên sân khấu, tri thức của người nghiên cứu, tâm huyết của người thầy, cùng trách nhiệm của một người quản lý. Và những gì anh đã tích lũy trong hơn ba mươi năm làm nghề sẽ trở thành hành trang để cùng đồng nghiệp và các thế hệ sinh viên đi tìm những đỉnh cao mới.
