Xà bần ngổn ngang
Những ngày đầu tháng 6, tại khu vực các phố Nhân Hòa, Chính Kinh, Thượng Đình (phường Thanh Xuân) là một đại công trường ngổn ngang của dự án đường Vành đai 2.5. Hàng loạt nhà dân, công trình kiên cố đang được tháo dỡ khẩn trương để bàn giao mặt bằng sạch cho nhà thầu thi công. Tiếng máy khoan bê tông ràn rạt chát chúa, tiếng máy xúc gầm rú xé toạc những mảng tường cũ kỹ, kéo sập những ngôi nhà 3-4 tầng. Đi cùng với sự hối hả ấy là hàng triệu tấn gạch đá, bê tông vỡ nát, sắt thép hoen gỉ, cát sỏi và vật liệu xây dựng ngổn ngang, chất thành những đống cao ngất ngưởng, có chỗ lấn ra tận lòng đường, để xe tải đến vận chuyển đi.
Chỉ tay về phía đống xà bần cao tới 3-4m ngay gần ngõ nhà mình, ông Nguyễn Xuân Thành (62 tuổi, ở phố Nhân Hòa) thở dài: “Chúng tôi rất ủng hộ chủ trương mở đường của thành phố, phá dỡ nhà cửa để nhường đất cho dự án, nhưng khổ nỗi, nhà cửa đập xong thì phế thải cứ chất đống ngày qua ngày. Trời nắng thì bụi bay mù mịt, trời mưa thì bùn đất nhếch nhác, nước từ cống rãnh chảy lênh láng ra đường, ảnh hưởng đến cuộc sống sinh hoạt của bà con xung quanh”.
Không riêng khu vực thi công dự án đường Vành đai 2.5, nhiều khu vực khác ở Hà Nội như Nghi Tàm, Tam Trinh, Thượng Đình, Yên Nghĩa… cũng trong tình trạng ngổn ngang những “núi” phế thải khổng lồ từ quá trình GPMB để mở rộng đường sá, làm cầu hay xây dựng các công trình hạ tầng. Hà Nội đang đẩy nhanh công tác GPMB để đảm bảo tiến độ thi công các dự án hạ tầng trọng điểm, nhưng việc thu gom, vận chuyển và xử lý phế thải sau tháo dỡ lại đang bộc lộ sự bất cập.
Bùng phát đổ trộm phế thải xây dựng
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, thành phố hiện phát sinh khoảng 10.000 tấn phế thải xây dựng mỗi ngày. Khối lượng này tăng đột biến trong giai đoạn cao điểm thành phố tập trung triển khai các dự án giao thông lớn, trong đó có các dự án cầu qua sông Hồng, các tuyến đường vành đai, cùng với việc mở rộng quốc lộ 1, quốc lộ 6 và đường nối đại lộ Thăng Long với đường cao tốc Hà Nội - Hòa Bình.
Thế nhưng, hệ thống xử lý phế thải xây dựng của Hà Nội lại rất khiêm tốn so với nguồn thải. Toàn thành phố mới chỉ đáp ứng xử lý được khoảng 1.670 tấn/ngày tại 4 điểm tiếp nhận. Cụ thể, điểm chôn lấp tại xã Nguyên Khê rộng 4,8ha có công suất 360 tấn/ngày. Ba điểm trung chuyển, tái chế bằng công nghệ nghiền gồm: điểm Pháp Vân - Cầu Giẽ (phường Yên Sở) công suất 480 tấn/ngày, điểm VT12 (phường Phúc Lợi) công suất 480 tấn/ngày, điểm tại xã Thư Lâm công suất khoảng 350 tấn/ngày. Phế thải xây dựng sau khi được đưa về đây sẽ được máy nghiền, chủ yếu để tạo thành cốt vật liệu san nền, phục vụ ngược lại cho các dự án hạ tầng đang thi công. Đây là mô hình kinh tế tuần hoàn rất hợp lý, nhưng thực tế đang bị “vỡ trận” do nguồn cung vượt quá xa năng lực xử lý.
Đại diện Công ty CP dịch vụ sản xuất Toàn Cầu - đơn vị quản lý 2 khu trung chuyển, tái chế chất thải rắn xây dựng tại phường Yên Sở và Phúc Lợi - cho biết, trong năm 2025, đơn vị đã tiếp nhận trên 5.000 tấn chất thải rắn mỗi ngày, tăng gấp đôi so với năm trước đó. Thế nhưng, bước sang những tháng đầu năm 2026, khi các dự án đồng loạt bứt tốc GPMB, lượng phế thải xây dựng đổ về đã vượt mốc 10.000 tấn/ngày, trong khi tại đây chỉ có 2 máy nghiền đạt công suất tối đa 80 tấn/giờ. Trước đây, trung bình mỗi ngày công nhân làm 2 ca, xử lý khoảng 480 tấn. Khi áp lực tăng cao, đơn vị đã phải tăng lên 4 ca làm việc liên tục ngày, đêm để đạt mức 800-1.000 tấn/ngày nhưng cũng như “muối bỏ bể”.
Lượng phế thải phát sinh rất lớn, trong khi quá trình thu gom, xử lý còn nhiều hạn chế, đã dẫn đến tình trạng đổ trộm phế thải xây dựng. Lợi dụng đêm tối, nhiều xe tải chở phế thải xây dựng, gạch đá, bê tông đã lén đổ xuống những khu đất trống, ao hồ, kênh mương ở ngoại thành. Bà Lê Thu Tú (52 tuổi, xã An Khánh) bức xúc: “Thỉnh thoảng lại thấy một đống vôi vữa, gạch đá to lù lù xuất hiện ven đường. Họ thường đổ trộm vào lúc rạng sáng nên rất khó bị bắt quả tang”.
Chủ tịch UBND TP Hà Nội Vũ Đại Thắng vừa ban hành Chỉ thị số 08/CT-UBND về tăng cường các biện pháp bảo đảm vệ sinh môi trường trong quá trình thi công các dự án đầu tư xây dựng trên địa bàn thành phố. Chủ tịch UBND TP Hà Nội yêu cầu các chủ đầu tư, nhà thầu thực hiện nghiêm nguyên tắc thi công cuốn chiếu, làm đến đâu gọn đến đó; hoàn trả hạ tầng ngay sau khi hoàn thành từng hạng mục. Đặc biệt, các đơn vị thi công phải chịu trách nhiệm toàn diện về vệ sinh môi trường tại công trường; bắt buộc thực hiện che chắn, phun sương dập bụi, bố trí khu vực rửa xe và bảo đảm phương tiện vận chuyển vật liệu, phế thải được làm sạch trước khi ra khỏi công trường nhằm hạn chế phát tán bụi và chất thải ra môi trường.
