Mới nhất, ngày 18-8, Cơ quan Hàng không và Vũ trụ Mỹ (NASA) công bố những hình ảnh đầu tiên về miệng hố do tầng trên tên lửa Falcon 9 tạo ra khi đâm xuống Mặt trăng ngày 5-8. Tầng tên lửa nặng khoảng 4.000kg, được phóng để đưa tàu đổ bộ Blue Ghost 1 của Công ty Firefly Aerospace lên Mặt trăng, đã khuấy tung lớp đất đá, tạo cột bụi khổng lồ có thể quan sát từ Trái đất.
Theo trang tin tức khoa học vũ trụ Space (Mỹ), đây chỉ là một trong khoảng 3.000 vật thể nhân tạo gồm các bộ phận, dụng cụ và hiện vật riêng lẻ với tổng khối lượng ước tính 200 tấn đang nằm trên bề mặt Mặt trăng. Trong số này có các mô-đun đổ bộ của 6 sứ mệnh Apollo, xe tự hành Lunokhod của Liên Xô trong thập niên 1970, robot Thỏ Ngọc 1 và Thỏ Ngọc 2 của Trung Quốc cùng nhiều tàu thăm dò, tầng tên lửa và thiết bị đã ngừng hoạt động. Một số hiện vật có giá trị lịch sử hoặc khoa học, số khác được để lại sau các sứ mệnh thất bại hoặc quỹ đạo không được xử lý sau chuyến bay.
Hoạt động của con người trên Mặt trăng hiện được sự điều chỉnh của Hiệp ước Không gian vụ trụ 1967 (OST) của Liên hợp quốc, trong đó yêu cầu các quốc gia tránh gây ô nhiễm có hại trong quá trình thăm dò không gian. Tuy nhiên, hiệp ước không định nghĩa chính xác thế nào là “ô nhiễm có hại”. Hiệp định Artemis, ra đời năm 2020 bổ sung một số nguyên tắc hướng dẫn khám phá và sử dụng không gian dân sự trong thế kỷ 21. Đến nay, Hiệp định do Bộ Ngoại giao Mỹ và NASA đồng chủ trì đã có 70 nước tham gia.
Dù vậy Artemis vẫn chỉ là một tập hợp nguyên tắc không mang tính ràng buộc pháp lý và chưa thiết lập cơ quan giám sát, tiêu chuẩn chung về lượng rác được phép để lại, địa điểm tiếp nhận hoặc nghĩa vụ thu gom chất thải trên bề mặt Mặt trăng.
Theo Cơ quan Vũ trụ châu Âu (ESA), hơn 400 sứ mệnh do các cơ quan nhà nước và doanh nghiệp tư nhân thực hiện đã được lên kế hoạch trong khoảng hai thập niên tới. Trong bối cảnh đó, ESA đang triển khai cách tiếp cận Zero Debris, đặt mục tiêu hạn chế đáng kể rác trong quỹ đạo Trái đất và Mặt trăng vào năm 2030 đối với tất cả sứ mệnh, chương trình tương lai của cơ quan này. Hiến chương Zero Debris hiện có 19 quốc gia và hơn 150 tổ chức thương mại, phi thương mại tham gia.
