Lợi kép từ những mô hình nông nghiệp tuần hoàn

Những quả bơ không đạt chuẩn được tận dụng làm thức ăn cho heo, cành tre làm thức ăn cho dúi, chất thải chăn nuôi được chuyển thành phân hữu cơ… Nhiều mô hình nông nghiệp tuần hoàn đang giúp nông dân giảm chi phí sản xuất, hạn chế ô nhiễm môi trường và gia tăng giá trị nông sản.

Biến chất thải thành nguồn lợi

Cách đây 8 năm, anh Phùng Văn Hòa, chủ nông trại Hòa Tiến (xã Kim Long), rời công việc văn phòng để làm nông nghiệp với tư duy tổ chức sản xuất theo hướng tiết kiệm chi phí. Trên diện tích 1,2ha, anh từng bước kết hợp nhiều loại cây trồng, vật nuôi, tận dụng phụ phẩm của khâu này làm nguyên liệu cho khâu khác.

Mô hình tuần hoàn tại nông trại Hòa Tiến bắt đầu từ cây bơ, với năng suất bình quân từ 10-15 tấn/ha/năm. Những quả không đạt chuẩn thương phẩm được anh Hòa tận dụng làm thức ăn cho heo rừng lai. Từ 20 con nuôi thử nghiệm ban đầu, đàn heo có thời điểm tăng lên gần 200 con.

Để xử lý chất thải, hạn chế mùi hôi từ chăn nuôi, anh Hòa trồng thêm 300 gốc tre Tứ Quý, vừa khai thác măng vừa tận dụng phân và nước thải sau xử lý để chăm sóc cây. Măng được thu hoạch quanh năm, mang lại nguồn thu bình quân từ 3-4 triệu đồng/sào/tháng, tùy mùa vụ. Cành tre sau khi dọn vườn tiếp tục được tận dụng làm thức ăn cho đàn dúi khoảng 100 con.

Nông trại còn có khoảng 5.000 con cá chình, gần 10 con nai và khoảng 400 con gà nòi. Các loại cây trồng, vật nuôi được kết nối thành chuỗi sản xuất tuần hoàn. Phân nai dùng nuôi trùn quế; trùn quế làm thức ăn bổ sung cho cá, gà. Nước từ hồ cá chình được tái sử dụng để tưới tre, phần nước tầng đáy được dẫn xuống hồ thấp hơn để nuôi cá trê. Nhờ đó, nhiều loại phụ phẩm, chất thải được tận dụng, góp phần giảm chi phí đầu vào và tạo thêm nguồn thu.

Nếu nông trại Hòa Tiến xây dựng mô hình tuần hoàn từ sự kết hợp nhiều loại cây trồng, vật nuôi thì trang trại chăn nuôi heo Trang Linh (xã Xuyên Mộc) tổ chức sản xuất theo quy mô công nghiệp, với khoảng 3.600 heo nái và 100.000 heo thịt.

Heo được nuôi trong chuồng lạnh, sử dụng đệm lót sinh học từ vỏ trấu kết hợp vi sinh vật, cùng hệ thống máng ăn và cấp nước tự động. Đệm lót giúp phân hủy chất thải ngay trong nền chuồng, giữ môi trường chăn nuôi khô ráo, hạn chế phát sinh nước thải. Sau mỗi lứa nuôi khoảng 4,5 tháng, đệm lót được thu gom, chuyển đến khu sản xuất phân bón hữu cơ và tiếp tục ủ khoảng 2 tháng trước khi đưa vào trồng trọt.

Theo ông Phạm Trường Giang, Giám đốc điều hành Công ty TNHH Trang Linh, điểm cốt lõi của chăn nuôi tuần hoàn là tận dụng chất thải để tạo ra giá trị mới. Từ phụ phẩm chăn nuôi, doanh nghiệp đang phát triển gần 40ha dược liệu, 25ha cây gỗ quý với khoảng 22.500 cây và vùng trồng nhàu theo định hướng hữu cơ.

Thêm lực đẩy để nhân rộng

Trên địa bàn TPHCM, nhiều địa phương đã phát triển các mô hình nông nghiệp tuần hoàn như trồng nấm kết hợp sản xuất phân hữu cơ và trồng cây ăn quả; sản xuất phân hữu cơ từ chất thải nông nghiệp; kết hợp trồng bơ, nuôi heo, nuôi trùn quế, trồng măng, nuôi dúi; nuôi thủy sản ứng dụng công nghệ tuần hoàn nước... Các mô hình bước đầu cho thấy hiệu quả trong tận dụng phụ phẩm, giảm chi phí sản xuất và hạn chế ô nhiễm môi trường.

Ông Nguyễn Hữu Hiệp, Chủ tịch Hội Nông dân xã Kim Long, nhận định, nông nghiệp tuần hoàn mang lại lợi ích kép khi phụ phẩm của khâu sản xuất này trở thành đầu vào của khâu khác, giúp tránh lãng phí, bổ sung nguồn thức ăn và tạo thêm nguồn thu. Việc kết hợp nhiều loại cây trồng, vật nuôi còn góp phần phân tán rủi ro khi giá nông sản biến động.

Theo ông Hồ Trúc Thanh, Phó Giám đốc Sở NN-MT TPHCM, ngày 15-10-2025, UBND TPHCM ban hành Quyết định số 2148/QĐ-UBND, phê duyệt kế hoạch phát triển nông nghiệp tuần hoàn trong lĩnh vực chăn nuôi. Kế hoạch đặt mục tiêu đến năm 2030, trên 60% cơ sở chăn nuôi quy mô nông hộ và 100% cơ sở chăn nuôi quy mô trang trại áp dụng công nghệ, kỹ thuật xử lý và tái sử dụng chất thải chăn nuôi.

Để phát triển bền vững, nông nghiệp tuần hoàn cần được tổ chức theo hướng liên kết các chủ thể trong chuỗi giá trị, biến phụ phẩm thành nguyên liệu phục vụ sản xuất. Khi các khâu được kết nối hiệu quả, người nông dân có thêm cơ hội giảm chi phí, tăng thu nhập và hạn chế tác động đến môi trường.