PHÓNG VIÊN: Thưa Cục trưởng, trong môi trường mạng xã hội, những thông tin, quan điểm thiếu kiểm chứng có thể bị lợi dụng, đánh tráo khái niệm để tác động đến nhận thức của giới trẻ. Theo Cục trưởng, đâu là những dấu hiệu người trẻ cần nhận diện và làm thế nào để hình thành năng lực phản biện, “sức đề kháng” trước những nội dung sai lệch?
CỤC TRƯỞNG LÊ QUANG TỰ DO: Trong kỷ nguyên số, không gian mạng không chỉ là không gian giải trí hay kết nối, đó còn là nơi các thế lực thù địch có thể lợi dụng những điểm nóng, vấn đề xã hội được quan tâm để kích động, tác động đến nhận thức của giới trẻ, từ đó biến những vấn đề trên không gian mạng thành một dạng “chiến tranh nhận thức”. Họ không tấn công trực diện, mà dùng chiến thuật “mưa dầm thấm lâu”, đánh tráo khái niệm để gieo rắc hoài nghi, phủ nhận lịch sử và làm suy yếu nền tảng tư tưởng từ bên trong thế hệ trẻ.
Người trẻ, với tư duy cởi mở và nhu cầu tiếp cận tri thức nhanh, rất dễ trở thành mục tiêu nếu thiếu khả năng cảnh giác, phản biện. Để nâng cao “sức đề kháng” trước những thông tin sai lệch, các biện pháp hành chính cấm đoán là chưa đủ; điều cốt lõi là phải xây dựng hệ miễn dịch nội tại vững chắc cho thế hệ trẻ dựa trên 3 trụ cột: xây dựng tư duy phản biện thực chất; thấm nhuần hệ giá trị văn hóa dân tộc và bản lĩnh chính trị; chủ động kiến tạo môi trường số lành mạnh và làm chủ công nghệ.
Trong bối cảnh thông tin xấu độc, tin giả lan truyền với tốc độ chóng mặt nhằm gây hoang mang, bào mòn niềm tin của thế hệ trẻ, báo chí cách mạng không thể đi sau sự kiện. Việc liên tục phủ xanh không gian mạng bằng những giá trị nhân văn, tri thức chuẩn mực và tinh thần tự hào dân tộc, giáo dục về truyền thống văn hóa, lịch sử chính là cách “tiêm vắc-xin” hiệu quả nhất. Khi không gian mạng được lấp đầy bởi thông tin tích cực và dòng chảy văn hóa lành mạnh, sức đề kháng của giới trẻ sẽ tự động được nâng cao, giúp các em đủ bản lĩnh nhận diện, tự động miễn nhiễm và đẩy lùi các luận điệu xuyên tạc từ bên ngoài.
Bên cạnh ngăn chặn nội dung xấu độc, theo ông, báo chí, các tổ chức văn hóa và người sáng tạo nội dung cần làm gì để tạo ra nhiều hơn những sản phẩm văn hóa, giáo dục có giá trị, đủ sức hấp dẫn người trẻ trên không gian mạng?
Trong công tác quản lý và phát triển văn hóa số, chúng ta luôn xác định rõ nguyên tắc cốt lõi: “Xây” đi đôi với “chống”, trong đó “xây” là căn bản, lâu dài; “chống” là cấp bách, thường xuyên. Nếu chúng ta chỉ nỗ lực gỡ bỏ thông tin xấu độc mà bỏ quên việc tạo ra các vùng không gian sạch, các sản phẩm văn hóa giàu giá trị để lấp đầy không gian mạng, thì thông tin độc hại sẽ lại tìm cách tràn về.
Triển khai các định hướng chiến lược lớn của Đảng và Nhà nước - đặc biệt là việc cụ thể hóa Nghị quyết 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam trong kỷ nguyên số, Bộ VH-TT-DL đang thúc đẩy mạnh mẽ chiến lược kiến tạo hệ sinh thái văn hóa số với các trụ cột hành động cụ thể.
Trước hết, biến văn hóa thành sức mạnh nội sinh và công nghiệp văn hóa số. Chúng ta cần nhìn nhận không gian mạng không chỉ là nơi truyền thông, mà là thị trường và không gian sống mới của công nghiệp văn hóa. Bộ đang hỗ trợ và khuyến khích số hóa di sản văn hóa, phát triển các lĩnh vực công nghiệp văn hóa gắn với công nghệ như trò chơi điện tử lành mạnh, hoạt hình, nghệ thuật số, thiết kế sáng tạo để thu hút giới trẻ bằng chính ngôn ngữ, công nghệ và thị hiếu của thế hệ số.
Đồng thời, phát huy vai trò của nghệ sĩ, người sáng tạo nội dung (KOLs/KOCs) và cộng đồng. Nghệ sĩ và người có sức ảnh hưởng là những “đại sứ văn hóa” không chính thức trên không gian mạng. Trách nhiệm xã hội của nghệ sĩ trong kỷ nguyên số không dừng lại ở việc không vi phạm pháp luật, mà còn là việc dũng cảm dùng tài năng và uy tín của mình để truyền cảm hứng, lan tỏa năng lượng tích cực, đưa văn hóa truyền thống, lịch sử và lòng yêu nước đến gần hơn với công chúng trẻ. Cùng với đó, báo chí cách mạng phải giữ vững vai trò tiên phong trong môi trường số. Muốn thu hút giới trẻ, báo chí phải đi đầu trong đổi mới phương thức thể hiện sang các hình thức báo chí đa phương tiện, báo chí dữ liệu, podcast, video ngắn sinh động, sâu sắc nhưng bắt nhịp được nhịp sống hiện đại. Báo chí phải thực sự đóng vai trò là “dòng chủ lưu” định hướng thông tin, là nơi cung cấp tri thức tin cậy, giúp người trẻ bồi đắp tư duy phản biện, tự tin bước vào không gian số với một bản lĩnh văn hóa vững vàng.
Từ thực tiễn công tác quản lý thông tin trên không gian mạng thời gian qua, theo ông, đâu là những giải pháp trọng tâm để phát hiện, ngăn chặn, xử lý nội dung xuyên tạc, độc hại, đồng thời xây dựng môi trường số lành mạnh cho giới trẻ?
Bảo vệ thế hệ trẻ trước thông tin độc hại, xuyên tạc trên không gian mạng đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị. Bám sát định hướng của Đảng và Nhà nước, chúng tôi đang tập trung vào một số giải pháp trọng tâm.
Trước hết là ứng dụng AI, big data để rà quét, phát hiện sớm nội dung độc hại, “trào lưu lệch chuẩn” và các chiến dịch xuyên tạc nhắm vào giới trẻ. Cùng với đó, tăng cường phối hợp với các nền tảng xuyên biên giới như TikTok, YouTube, Facebook, Threads... Từ năm 2017, cơ chế phối hợp đã được thiết lập để ngăn chặn, gỡ bỏ nội dung vi phạm pháp luật Việt Nam. Từ đầu năm 2026 đến nay, đã yêu cầu các nền tảng xử lý 4.366 bài đăng, tài khoản, trang, kênh và nhóm vi phạm.
Cục Phát thanh, Truyền hình và Thông tin điện tử cũng phối hợp với các bộ, ngành, địa phương rà quét nguồn phát tán thông tin vi phạm. Trong 8 tháng đầu năm 2026, Cục tiếp nhận hơn 350 nội dung vi phạm do các Sở cung cấp, gấp gần 10 lần cùng kỳ năm 2025. Cùng với xử lý vi phạm, việc xây dựng môi trường số lành mạnh cũng được đẩy mạnh thông qua phổ biến Bộ Quy tắc ứng xử văn hóa trên môi trường số, phát triển cơ sở dữ liệu về nhà sáng tạo nội dung số và quảng cáo trực tuyến. Sáng kiến “Chung tay xây dựng môi trường văn hóa trên mạng” từ tháng 5-2026 đã thu hút hơn 40 tổ chức, doanh nghiệp đồng hành.
Thời gian qua, các mạng lưới đa kênh và nhà sáng tạo nội dung cũng được phát huy qua các giải thưởng, chiến dịch truyền thông. Trong hai chiến dịch kỷ niệm 51 năm Ngày Giải phóng miền Nam và 72 năm Chiến thắng Điện Biên Phủ, khoảng 170 tin bài đã được đăng tải, đạt hơn 42,9 triệu lượt tiếp cận/xem và 350.000 lượt tương tác. Cùng với đó, tiếp tục tuyên truyền để người dân hiểu rõ trách nhiệm pháp lý khi tham gia mạng xã hội, đồng thời vận động các công ty truyền thông, MCN, KOLs và doanh nghiệp quảng cáo cùng xây dựng hệ sinh thái nội dung số lành mạnh, có trách nhiệm.
Sự phát triển của trí tuệ nhân tạo khiến tin giả, hình ảnh, video cắt ghép và nội dung xuyên tạc ngày càng tinh vi. Theo Cục trưởng, quản lý nhà nước cần thay đổi như thế nào để vừa chủ động phát hiện, xử lý thông tin xấu độc, vừa xây dựng một môi trường văn hóa số lành mạnh, giúp người trẻ có khả năng tự bảo vệ mình?
Sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI) - đặc biệt là các công nghệ tạo sinh (Generative AI), Deepfake, công nghệ cắt ghép hình ảnh và video siêu thực đang đặt ra những thách thức chưa từng có đối với công tác quản lý nhà nước. Khi mắt thường hay tư duy cảm tính không còn đủ để phân biệt thật - giả, việc nhận diện thông tin sai lệch đã trở nên tinh vi hơn rất nhiều, nhắm thẳng vào niềm tin của thế hệ trẻ. Trước thực tiễn đó, phương thức quản lý nhà nước buộc phải chuyển dịch căn bản từ “quản lý bị động, hậu kiểm” sang “quản lý chủ động, dựa trên công nghệ và kiến tạo hệ sinh thái”.
Hiện nay, Bộ VH-TT-DL đang phối hợp chặt chẽ với các cơ quan thông tin truyền thông và các doanh nghiệp công nghệ lớn để xây dựng và làm chủ các hệ thống giám sát thông minh ứng dụng AI. Các công cụ này có khả năng tự động nhận diện chữ ký số, phát hiện các đoạn video Deepfake, hình ảnh giả mạo hoặc các chiến dịch phát tán tin giả có hệ thống ngay từ khi mới chớm nở trên không gian mạng, từ đó đưa ra cảnh báo kịp thời cho cộng đồng, đặc biệt là giới trẻ.
Trong kỷ nguyên AI, quản lý nhà nước không phải là tìm cách kìm hãm công nghệ, mà là làm chủ công nghệ, dùng công nghệ để bảo vệ các giá trị văn hóa chân chính và trên hết là trao cho thế hệ trẻ đầy đủ công cụ, tri thức và bản lĩnh để tự tin làm chủ không gian số một cách an toàn, sáng tạo và tự hào.
