Theo báo cáo, hoạt động giám sát cần đổi mới mạnh mẽ về tư duy, nội dung và phương thức, nhất là khi đây là nhiệm kỳ đầu tiên triển khai toàn diện Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND năm 2025.
Ba định hướng trọng tâm gồm: phục vụ mục tiêu phát triển, tập trung vào hoàn thiện thể chế, quản lý nguồn lực, khoa học công nghệ, chuyển đổi số và các dự án quan trọng quốc gia; nâng cao hiệu lực thực thi pháp luật, phát hiện điểm nghẽn thể chế, bất cập trong tổ chức thực hiện, phân cấp, phân quyền và cải cách hành chính; gắn giám sát với thực tiễn, kỳ vọng của cử tri, ưu tiên các vấn đề tác động trực tiếp đến người dân và doanh nghiệp.
Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát Lê Thị Nga nhấn mạnh, giá trị của giám sát không chỉ nằm ở tính đúng đắn của chủ trương mà còn ở khả năng tổ chức thực hiện. Vì vậy, cần đổi mới đồng bộ từ xây dựng chương trình, lựa chọn phương thức đến hậu giám sát; ưu tiên các vấn đề liên ngành, tác động lớn đến đời sống nhân dân; đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo và khai thác dữ liệu để nâng cao năng lực phân tích, dự báo, theo dõi việc thực hiện kiến nghị.
Trong tham luận gửi Diễn đàn, UBND TPHCM nêu thông điệp: “Giám sát thông minh để không làm triệt tiêu tính sáng tạo”.
Theo tham luận, với dân số trên 14 triệu người, đóng góp khoảng 22%-24% GDP cả nước, TPHCM đang triển khai nhiều quyết sách đột phá nhưng cũng đối mặt nguy cơ “khoảng cách thể chế” khi quy định pháp luật chưa theo kịp tốc độ phát triển của một siêu đô thị đa trung tâm.
Trong bối cảnh quyền tự chủ, phân cấp ngày càng lớn theo nguyên tắc “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”, kiểm soát quyền lực là cần thiết. Tuy nhiên, giám sát phải trở thành động lực thúc đẩy, thay vì là “chiếc phanh” kìm hãm phát triển.
TPHCM cho rằng, nếu hệ thống giám sát nặng về thủ tục, nhiều tầng kiểm tra hoặc yêu cầu báo cáo quá mức sẽ làm tăng chi phí hành chính, kéo dài thời gian ra quyết định và giảm tính linh hoạt của bộ máy. Thành phố kiến nghị chuyển trọng tâm giám sát từ tuân thủ quy trình sang đánh giá hiệu quả chính sách, mức độ hoàn thành mục tiêu và tác động phát triển thực tế.
Để hài hòa giữa kiểm soát chặt chẽ và yêu cầu hành động nhanh, TPHCM đề xuất mô hình “giám sát thông minh”, dựa trên dữ liệu số và trí tuệ nhân tạo để theo dõi biến động theo thời gian thực. Mô hình này giúp minh bạch quá trình triển khai các dự án trọng điểm như Trung tâm Tài chính quốc tế, hệ thống đường sắt đô thị; đồng thời phát hiện sớm bất cập để kịp thời điều chỉnh, phù hợp với định hướng quản trị dựa trên dữ liệu và quản trị rủi ro.
TPHCM cũng kỳ vọng dự án Luật Phát triển đô thị (đã được Ủy ban Thường vụ Quốc hội đồng ý trình Quốc hội tại kỳ họp không thường kỳ tháng 8 tới đây - PV) sẽ xây dựng hệ thống thể chế phát triển ổn định, vượt trội, có tầm nhìn dài hạn, tạo cơ sở pháp lý thống nhất cho tổ chức và hoạt động của Thành phố.
Thành phố kiến nghị Quốc hội khóa XVI xem xét, thông qua luật tại kỳ họp gần nhất trong năm 2026 theo trình tự, thủ tục rút gọn; trong đó, cơ chế giám sát phải tương thích với mức độ phân quyền, bảo đảm trao quyền đi đôi với trách nhiệm giải trình nhưng không làm gia tăng chi phí tuân thủ không cần thiết.
