Gen Z kể chuyện di tích: Từ tiếp cận đến lan tỏa

Tạo “không gian đối thoại” với di sản

Điểm xuất phát của dự án đến từ một nhận định: “Người trẻ không thờ ơ với lịch sử, họ chỉ chưa có cơ hội tiếp cận chúng theo cách phù hợp”. Từ góc nhìn này, nhóm không đặt mục tiêu kêu gọi quan tâm theo cách truyền thống, mà tập trung xây dựng những trải nghiệm gần gũi, mang tính cá nhân hóa và giàu cảm xúc. Nguyễn Hải Yến, thành viên nhóm SENS, chia sẻ: “Trong quá trình triển khai, nhóm nhận thấy khoảng cách giữa người trẻ và các di tích phần lớn bắt nguồn từ cách tiếp cận chưa phù hợp. Khi di tích được đặt trong bối cảnh nhiếp ảnh, storytelling (kể câu chuyện về di tích) hoặc trải nghiệm trực tiếp, mức độ quan tâm của người trẻ tăng lên rõ rệt. Điều đó cho thấy, vấn đề không nằm ở sự thờ ơ, mà ở việc thiếu những “cầu nối” hiệu quả”.

Zi Tích Talk được triển khai theo 3 giai đoạn: tiếp cận, thấu hiểu và lan tỏa, tạo thành một hành trình xuyên suốt. Ở giai đoạn 1 với giai đoạn “Zi Khởi Tích”, nhóm xây dựng chuỗi nội dung sáng tạo, trong đó có 10 video giới thiệu các di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia tại TPHCM. Giai đoạn 2: “Zi Thấu Tích”, tổ chức cuộc thi nhiếp ảnh, khuyến khích người trẻ trực tiếp khám phá và kể lại câu chuyện di tích qua lăng kính cá nhân. Và giai đoạn 3, “Zi Tỏa Tích”, tổ chức các triển lãm, lễ trao giải và hoạt động tương tác, vừa diễn ra tại IDECAF (Viện trao đổi văn hóa với Pháp, số 31 Thái Văn Lung, phường Sài Gòn, TPHCM) với không gian được thiết kế như một điểm gặp gỡ, nơi người trẻ vừa trải nghiệm, vừa giao lưu, qua đó lan tỏa giá trị di tích theo cách tự nhiên. “Toàn bộ dự án hướng đến việc chuyển hóa từ nhận thức sang hành động, và từ hành động đến lan tỏa, một cách tiếp cận mang tính hệ thống trong truyền thông di tích”, Nguyễn Hải Yến phân tích thêm.

Người trẻ: chủ thể kể chuyện di tích

Trong hành trình này, nhiếp ảnh nổi lên như một phương tiện kết nối hiệu quả giữa di tích và công chúng. Nhiếp ảnh gia Hoàng Trung Thủy, nguyên Ủy viên Hội đồng nghệ thuật, Hội Nghệ sĩ nhiếp ảnh Việt Nam; nguyên đại diện cho Hội Nhiếp ảnh Hoa Kỳ tại Đông Nam Á - PSA, hỗ trợ chuyên môn nhiếp ảnh cho dự án Zi Tích Talk, nhìn nhận, những bức ảnh di tích không chỉ hấp dẫn về thị giác, mà còn khơi gợi người xem tìm về quá khứ, chiêm nghiệm giá trị văn hóa, tinh thần, thậm chí thúc đẩy nhu cầu trải nghiệm thực tế.

Tuy nhiên, trong bối cảnh hình ảnh “lên ngôi” trên nền tảng số, thách thức là làm sao để cân bằng giữa yếu tố thẩm mỹ và chiều sâu nội dung. Theo nhiếp ảnh gia Hoàng Trung Thủy, người chụp cần nghiên cứu kỹ lịch sử, văn hóa, cấu trúc công trình, ánh sáng và hình khối để tìm được góc máy thể hiện trọn vẹn ý tưởng và cảm xúc. Khi đó, nhiếp ảnh không chỉ ghi lại hình ảnh, mà còn góp phần khơi dậy niềm tự hào và ý thức gìn giữ di tích.

Từ góc nhìn của nhóm SENS, người trẻ ngày nay không chỉ là người tiếp nhận mà còn là người kể chuyện và lan tỏa. Trong môi trường số, mỗi cá nhân đều có khả năng tạo nội dung và ảnh hưởng đến cộng đồng. Việc chủ động khám phá, ghi lại và chia sẻ trải nghiệm di tích bằng hình ảnh, video hay góc nhìn cá nhân sẽ giúp những công trình lịch sử trở nên gần gũi, sống động hơn. Điều quan trọng, theo nhóm, không phải là kể lại di tích theo khuôn mẫu, mà là kể một cách chân thật, mang dấu ấn riêng. Chính những câu chuyện đa dạng này sẽ góp phần “làm mới” di tích trong đời sống đương đại.

Có thể thấy, khi được tiếp cận bằng những phương thức phù hợp, di tích không còn là những giá trị “đứng yên”, mà trở thành nguồn cảm hứng sáng tạo. Và khi mỗi người trẻ trở thành một “người kể chuyện”, di sản không chỉ được bảo tồn, mà còn tiếp tục lan tỏa mạnh mẽ trong không gian số, trong đời sống đương đại.