Phiên tòa xét xử Phó Đức Nam (Mr Pips) và đồng phạm đang diễn ra, cùng với số tiền thu lợi bất chính hàng ngàn tỷ đồng, số nạn nhân lên đến hơn 900 người. Hàng trăm gia đình bị cuốn vào vòng xoáy nợ nần, xung đột. Có người rơi vào trầm cảm, tự tử; có vợ chồng đi đến chia rẽ, ly hôn.
Theo luật sư Nguyễn Quang Trung (Đoàn Luật sư TPHCM), đầu tư là việc làm chính đáng nhằm phát triển kinh tế gia đình, khác với “nướng” tiền vào sòng bạc, cá độ bất hợp pháp. Nếu khoản đầu tư có lãi, đó là tài sản chung. Khi thua lỗ cũng phải theo nguyên tắc “lời ăn lỗ chịu”, vợ chồng cùng gánh. Nếu vay tiền để đầu tư thì rất dễ bị coi là nợ chung.
Vì thế, khi có tranh chấp về tài sản chung, nợ chung, người đứng tên vay có trách nhiệm nặng nề hơn trong việc chứng minh vì là người trực tiếp cầm tiền. Nếu chỉ ra được tiền đó dùng cho sinh hoạt hay làm ăn thì đó là nợ chung. Ngược lại, người không đứng tên vay cũng có thể chứng minh mình không biết, không hưởng lợi.
“Khi thấy bạn đời đầu tư quá phiêu lưu, phán đoán nguy cơ không thu hồi được vốn, người còn lại cần thể hiện ý chí không đồng thuận bằng văn bản rõ ràng chứ không chỉ là lời nói gió bay. Văn bản nêu rõ không đồng ý đầu tư và người kia chỉ được dùng tài sản riêng, không được động đến tài sản chung”, luật sư Nguyễn Quang Trung nhấn mạnh.
Luật sư cũng nhận định rất ít gia đình thực hiện việc này vì ngại, sợ mất lòng, sợ bị đánh giá ích kỷ, cạn tình. Tuy nhiên, rạch ròi tài chính trong trường hợp người kia mê muội, lao theo kẻ chiêu dụ, phớt lờ lời can ngăn của gia đình là rất cần thiết. Tách bạch tài chính không phải để trốn tránh, thoái thác trách nhiệm mà để không bị liên đới và bảo vệ hạnh phúc gia đình.
Trước khi đầu tư, gia đình cần ngồi lại bàn bạc thẳng thắn và “liệu cơm gắp mắm”, không vượt quá khả năng của mỗi gia đình. Nhà đầu tư phải tìm hiểu kỹ kênh đầu tư, phối kiểm nhiều nguồn khách quan và đặt giới hạn, không vượt quá khả năng tài chính dù lời chào mời, hứa hẹn có hấp dẫn đến đâu. Gia đình cần dành một khoản dự phòng trường hợp rủi ro. “Có gan làm giàu” không có nghĩa là đặt cược tất cả.
Chuyên gia tham vấn tâm lý Ngô Minh Uy, Giám đốc Trung tâm WELink, Công ty tâm lý Đông Tây, cho rằng, bẫy lừa đầu tư không hề dễ tránh vì kẻ lừa đảo dành toàn bộ thời gian để nghĩ chiến thuật đánh vào tâm lý, có kịch bản phối hợp nhịp nhàng, dài hạn để tạo dựng lòng tin. Chiêu quen thuộc là trả lãi đều, thậm chí trả lãi cao cho nhóm đầu tiên để biến họ thành người lan tỏa.
Khi bạn bè, họ hàng đều có lời, tâm lý đám đông và sợ bỏ lỡ cơ hội kiếm thu nhập thụ động đã lấn át lý trí. Người có trình độ, có vị trí xã hội vẫn có thể sập bẫy. Kiến thức giỏi trong lĩnh vực của mình không đồng nghĩa với khả năng nhận diện chiêu trò lừa đảo.
Từ những vụ lừa đảo trên nhiều lĩnh vực, ông Ngô Minh Uy đúc kết, hậu quả đối với nạn nhân là “hậu quả kép”. Ngoài mất tiền, họ còn chịu cú sốc về lòng tự trọng, xấu hổ, tự trách mình, sợ bị đánh giá.
Trong gia đình, người này đổ lỗi người kia, vợ chồng nghi kỵ, cha mẹ con cái cũng mất niềm tin lẫn nhau. Và có thể dẫn đến những khó khăn trong tâm lý hoặc những hệ quả nặng nề hơn như trầm cảm, mất ngủ, rối loạn lo âu…
Để ngăn người thân rơi vào cạm bẫy, ông Ngô Minh Uy cho rằng, không nên chỉ trích, chất vấn hay mỉa mai, vì người đang tin vào món lời sẽ càng phòng thủ. Thay vào đó, hãy lắng nghe, đặt câu hỏi mở: ai bảo đảm khoản lãi này, tiền được dùng vào đâu, nếu mất thì gia đình xoay xở ra sao?…
Vợ chồng nên cùng nhau kiểm tra thông tin về pháp nhân, giấy phép, đối chiếu cảnh báo từ cơ quan chức năng. Quan trọng là đưa ra giới hạn chung từ đầu, thống nhất con số tối đa có thể mất mà cả nhà vẫn còn đường lui.
“Nếu điều xấu nhất đã xảy ra, gia đình hãy ngồi lại, nói rõ tình hình tài chính, phân chia việc cần làm như: báo cơ quan chức năng, làm việc với ngân hàng, tư vấn pháp lý, cắt giảm chi tiêu...
Không truy tìm ai sai, mà nên cùng hỏi bước tiếp theo sẽ là gì. Với con cái, nên nói thật ở mức phù hợp lứa tuổi để các em không hoang mang, tự suy diễn theo hướng tiêu cực. Khi thấy người thân suy sụp, kiệt sức, mất ngủ, chán nản kéo dài, cần tìm đến sự hỗ trợ của chuyên gia. Sự đồng hành của người thân chính là giải pháp quan trọng nhất”, chuyên gia Ngô Minh Uy phân tích.
