Giữa những đồi thông và biệt điện cổ kính, trên tầng lầu của Cung Nam Phương Hoàng hậu (phường Xuân Hương – Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng) đang lưu giữ một “mảnh ký ức” đặc biệt của triều Nguyễn. Không ồn ào như những báu vật quốc gia trưng bày ở cố đô Huế, bộ sưu tập cổ vật cung đình triều Nguyễn tại Bảo tàng tỉnh Lâm Đồng mang vẻ đẹp lặng lẽ, tinh tế và đầy dư âm.
Ấn tượng đầu tiên thuộc về các hiện vật bằng ngọc, người xưa vốn xem ngọc là biểu tượng của sự thanh cao và đức hạnh. Dưới ánh đèn vàng nhạt, tượng Phật Bà Quan Âm bằng ngọc xanh hiện lên với vẻ từ bi và tĩnh tại.
Ngay cả vật dụng trong thư phòng như gác bút, thủy trì hay nghiên mực cũng được chế tác cầu kỳ, bởi với người xưa, cái đẹp luôn song hành cùng học vấn và nhân cách.
Năm 2017, Bảo tàng tỉnh Lâm Đồng tiếp nhận 124 hiện vật cung đình triều Nguyễn từ Sở Tài chính tỉnh Lâm Đồng. Sau đó, đơn vị đã phối hợp với một số chuyên gia lịch sử, khảo cổ thuộc Bảo tàng Lịch sử Việt Nam tiến hành giám định, chỉnh lý và xác định niên đại, chất liệu, ý nghĩa giá trị lịch sử, văn hóa của bộ sưu tập cổ vật cung đình triều Nguyễn nói trên. Bộ sưu tập hiện vật thể hiện sự phong phú về loại hình, kiểu dáng, bao gồm nhiều nhóm hiện vật khác nhau, như: tượng, thẻ bài, trấn phong, đỉnh, thủy trì, nghiên mực, gác bút, bát, đĩa, ly, chén… bằng chất liệu đá ngọc. Các hiện vật trên phần lớn do Ngự xưởng triều Nguyễn chế tác, có niên đại vào khoảng thế kỷ XIX - XX.
Nếu các hiện vật ngọc phản chiếu vẻ đẹp phương Đông thì bộ đồ dùng châu Âu của vua Bảo Đại lại hé mở giai đoạn giao thoa văn hóa đặc biệt cuối triều Nguyễn. Những chiếc ly thủy tinh có khắc huy hiệu hoàng gia, bộ bình rượu bạc hay bếp cồn hâm thức ăn đều cho thấy dấu ấn Tây phương đã len sâu vào đời sống cung đình đầu thế kỷ XX. Đó cũng là thời kỳ mà hoàng gia triều Nguyễn bắt đầu sống theo nhịp sống hiện đại hơn nhưng cũng đầy biến động.
Điều thú vị là bộ sưu tập này không nằm ở Huế, mà lại hiện diện giữa Đà Lạt. Sau năm 1949, khi vùng cao nguyên trung phần thuộc “Hoàng triều cương thổ”, Đà Lạt trở thành nơi gắn bó đặc biệt với vua Bảo Đại và hoàng tộc nên nơi đây vẫn còn lưu giữ nhiều dấu vết cung đình xưa.
>> Hình ảnh một số bộ sưu tập cổ vật cung đình triều Nguyễn tại Đà Lạt:
