Đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cùng phân bổ nguồn lực để địa phương hoạt động hiệu quả

Cú hích từ việc "gỡ bỏ" tầng nấc trung gian

Trình bày tham luận tại hội thảo, TS Vũ Chiến Thắng, Thứ trưởng Bộ Nội vụ, cho biết trong gần một năm qua, thay đổi lớn nhất mà người dân và cộng đồng doanh nghiệp có thể cảm nhận rõ rệt là việc các quy trình xử lý công việc được rút ngắn đáng kể khi mô hình chính quyền địa phương 2 cấp được triển khai. Việc chấm dứt hoạt động của cấp huyện đã trực tiếp loại bỏ một đầu mối trung gian, qua đó góp phần giảm sự chồng chéo về chức năng, nhiệm vụ giữa các cơ quan nhà nước, nâng cao hiệu quả quản lý và phục vụ người dân, doanh nghiệp.

Trong khi chính quyền cấp tỉnh tập trung chuyên sâu vào các nhiệm vụ mang tính chiến lược như quy hoạch, điều phối phát triển, phân bổ nguồn lực, kiểm tra và giám sát, chính quyền cấp xã đã trở thành cấp trực tiếp triển khai, phục vụ người dân. Chính quyền cấp xã giờ đây giữ vai trò là tuyến đầu trong cung ứng dịch vụ công, tổ chức thực thi chính sách và kịp thời xử lý các vấn đề phát sinh ngay từ cơ sở.

"Về bản chất, việc xây dựng mô hình chính quyền địa phương 2 cấp không chỉ đơn thuần là việc kết thúc hoạt động của cấp huyện hay sắp xếp lại các đơn vị hành chính. Sâu xa hơn, đây là quá trình tái cấu trúc phương thức quản trị địa phương theo hướng tinh gọn, trực tiếp, hiện đại và hiệu quả hơn”, TS Vũ Chiến Thắng nhấn mạnh.

Cũng theo TS Vũ Chiến Thắng, thực tiễn cho thấy tư duy “quản lý hành chính” đang từng bước chuyển sang tư duy “phục vụ và kiến tạo”. Việc 33/34 địa phương thiết lập 3.189 Trung tâm Phục vụ hành chính công cấp xã đã góp phần đưa các dịch vụ công thiết yếu đến gần hơn với người dân. Nhờ đó, Chỉ số Cải cách hành chính (PAR Index) bình quân của các tỉnh, thành phố năm 2025 đạt 89,96% và tỷ lệ hài lòng của người dân (SIPAS) đạt trên 83%.

Dù vậy, quá trình triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp cũng bộc lộ một số khó khăn, vướng mắc. Trong đó, công tác phân cấp, phân quyền là nền tảng quan trọng của mô hình mới, với tổng cộng 2.541 nhiệm vụ, thẩm quyền được phân định lại. Riêng các nhiệm vụ trước đây thuộc thẩm quyền của cấp huyện, nay đã có 1.164 nhiệm vụ được chuyển giao cho cấp xã thực hiện.

Tuy nhiên, nút thắt lớn nhất hiện nay là khoảng trống giữa thẩm quyền được giao và nguồn lực thực tế để triển khai. Tại một số địa phương, các điểm tiếp nhận hồ sơ ở cấp xã xuất hiện tình trạng quá tải cục bộ do việc chuyển giao nhiệm vụ diễn ra với tốc độ nhanh, trong khi công tác kiện toàn bộ máy chưa theo kịp.

Cùng với đó, dù Cổng Dịch vụ công quốc gia đã phủ sóng hệ thống thông tin của 100% địa phương, nhưng hạ tầng số và khả năng chia sẻ dữ liệu vẫn còn sự chênh lệch lớn…

Để tháo gỡ các "điểm nghẽn", Thứ trưởng Bộ Nội vụ Vũ Chiến Thắng đề xuất hoàn thiện pháp luật đồng bộ với mô hình tổ chức, tạo hành lang pháp lý vững chắc cho các lĩnh vực như tài chính, quy hoạch, đất đai. Đồng thời, phân cấp phải gắn với trao "thực quyền", làm rõ trách nhiệm, từng bước xóa bỏ cơ chế "xin - cho".

Cùng với đó, cần tiếp tục đẩy mạnh cải cách hành chính, tái cơ cấu đội ngũ cán bộ nhằm nâng cao hiệu quả phục vụ người dân, doanh nghiệp. Chính quyền cơ sở không chỉ cần bảo đảm đủ nhân lực theo quy mô dân số mà còn phải có đội ngũ cán bộ với tinh thần đổi mới, trách nhiệm và tư duy quản trị phát triển, thay cho cách quản lý hành chính rập khuôn, thụ động.

Đặc biệt, cần đẩy nhanh tiến độ số hóa hồ sơ, tái thiết kế quy trình giải quyết thủ tục, quản trị trên nền tảng dữ liệu "đúng, đủ, sạch, sống" và dùng chung giữa Trung ương với địa phương.

Hoàn thiện thể chế về phân cấp, phân quyền theo hướng đồng bộ

Trình bày tham luận tại hội thảo, Trưởng Ban Tổ chức Thành ủy TPHCM Phạm Thành Kiên cho biết, sau hợp nhất, TPHCM trở thành siêu đô thị với quy mô gần 14 triệu dân, diện tích hơn 6.772km² và 168 đơn vị hành chính cấp xã. Điểm chung của TPHCM và các địa phương khi vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp là khối lượng công việc ở cả cấp tỉnh và cấp xã đều tăng đáng kể.

Nhiều nhiệm vụ trước đây do cấp huyện xử lý, nay được chuyển lên cấp tỉnh hoặc phân giao trực tiếp cho cấp xã. Vì vậy, việc đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, ủy quyền đã góp phần thay đổi phương thức quản trị địa phương theo hướng "địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm".

Theo đồng chí Phạm Thành Kiên, phân cấp, phân quyền, ủy quyền là điều kiện quyết định để mô hình 4 trục (Đảng, HĐND, UBND, MTTQ Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội), 2 cấp (thành phố và xã) tại TPHCM vận hành hiệu quả. Việc này giúp rút ngắn tầng nấc trung gian, tăng tính chủ động của cấp xã, nâng cao hiệu quả phục vụ người dân, doanh nghiệp; đồng thời bảo đảm hoạt động hành chính thông suốt trong bối cảnh khối lượng hồ sơ lớn.

Bên cạnh đó, TPHCM cũng còn một số khó khăn, vướng mắc cần tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện. Trong đó, việc phân cấp, phân quyền ở một số lĩnh vực chưa gắn với nguồn lực tương xứng; hệ thống pháp luật về phân cấp, phân quyền còn một số nội dung chưa đồng bộ, thống nhất. Đồng thời, hạ tầng dữ liệu và chuyển đổi số chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu của mô hình quản trị hiện đại.

Để tiếp tục phát huy hiệu quả của chủ trương phân cấp, phân quyền gắn với hoàn thiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, TPHCM kiến nghị hoàn thiện thể chế về phân cấp, phân quyền theo hướng đồng bộ, thống nhất và ổn định. Tập trung rà soát, sửa đổi các quy định còn chồng chéo, chưa thống nhất giữa Luật Tổ chức chính quyền địa phương với các luật chuyên ngành và văn bản hướng dẫn thi hành; đồng thời tiếp tục đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho địa phương trên cơ sở bảo đảm rõ thẩm quyền, rõ trách nhiệm, rõ cơ chế kiểm tra, giám sát.

Cùng với đó, cần bảo đảm phân cấp, phân quyền gắn với phân bổ nguồn lực tương ứng; đẩy nhanh xây dựng chính quyền số, hoàn thiện hạ tầng dữ liệu dùng chung và tăng cường hướng dẫn, hỗ trợ địa phương trong quá trình triển khai. Bên cạnh đó, cần nghiên cứu xây dựng bộ tiêu chí đánh giá hiệu quả thực hiện phân cấp, phân quyền và vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.