Còn 47 dự án đã có chấp thuận chủ trương đầu tư (đang thực hiện những thủ tục phê duyệt quy hoạch 1/500, giao đất, thỏa thuận đấu nối xả thải, đấu nối giao thông, đấu nối thoát nước, thiết kế PCCC, cấp phép xây dựng), với quy mô khoảng 31.500 căn.
Những nỗ lực trên rất đáng ghi nhận. Sở Xây dựng TPHCM và nhiều chủ đầu tư đã hoàn tất các điều kiện để khởi công, thi công ngay trong quý 1-2026, tạo nguồn hoàn thành chỉ tiêu trong năm 2026 là 28.500 căn và cho những năm tiếp theo. Song, so với chỉ tiêu được giao phát triển 199.400 căn nhà ở xã hội trong Đề án “Đầu tư xây dựng ít nhất 1 triệu căn hộ nhà ở xã hội cho đối tượng thu nhập thấp, công nhân khu công nghiệp giai đoạn 2021-2030” của Chính phủ và Chương trình Phát triển nhà ở TPHCM giai đoạn 2021-2030, vẫn còn khoảng cách khá xa, nhất là so với nhu cầu thực tế của người dân thuộc nhóm thu nhập thấp và công nhân.
Thực tế, thị trường bất động sản thành phố đang tồn tại nghịch lý hình "chóp ngược", với 70% sản phẩm thuộc phân khúc trung - cao cấp, trong khi nhu cầu thực tế của nhóm thu nhập thấp lại chiếm tới 82%. Thực tiễn này đòi hỏi phải chuyển dịch mạnh mẽ tư duy từ “xây để bán” sang đa dạng hóa các hình thức cho thuê, thuê mua và bán.
Vì vậy, để kéo gần khoảng cách giữa thực tế với mục tiêu của Đề án 1 triệu căn hộ nhà ở xã hội, hiện thực hóa giấc mơ an cư của hàng triệu người dân thu nhập thấp, công nhân, viên chức…; chúng ta nên cùng lúc tập trung cho các giải pháp trọng tâm, từ quy hoạch không gian phát triển đến việc tạo lập quỹ đất; từ giải quyết thủ tục pháp lý đến giải pháp tài chính.
Trước hết nên đa dạng hóa các hình thức phát triển nhà ở xã hội bao gồm mua, thuê mua và thuê cho tất cả các đối tượng thụ hưởng chính sách, tương ứng là giải pháp về tài chính cho từng nhóm. Đơn cử, với nhóm yếu thế, thu nhập thấp/không ổn định, việc tập trung vào hình thức cho thuê dài hạn với sự hỗ trợ giá từ Nhà nước là phù hợp.
Đối với nhóm làm công ăn lương (công nhân, viên chức), nên triển khai các gói tín dụng ưu đãi để hỗ trợ mua hoặc thuê mua, vì đây là nhóm có khả năng trả nợ nếu có cơ chế tài chính tốt. Đối với nhóm công nhân khu công nghiệp, tập trung phát triển nhà lưu trú công nhân, khuyến khích doanh nghiệp sản xuất trực tiếp thuê đất và xây dựng nhà ở cho nhân viên của mình theo quy định mới của Luật Nhà ở số 27/2023/QH15. Đi kèm với đó là xây dựng phương án đi lại bằng phương tiện công cộng miễn phí hoặc có trợ giá cho các đối tượng thụ hưởng chính sách di chuyển từ chỗ ở đến nơi làm và ngược lại.
Điều này, trong quy hoạch không gian phát triển, thành phố đã và đang tận dụng mô hình TOD (phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng) để bố trí nhà ở xã hội tại những khu vực ngoại thành, dọc theo các tuyến metro hoặc gắn liền với các khu công nghiệp, khu chế xuất để giải quyết bài toán giao thông và việc làm.
Việc tháo gỡ nhanh các vướng mắc về thủ tục đòi hỏi xây dựng quy trình thủ tục rút gọn, tích hợp các bước thẩm định dự án: có thể giảm từ 109 ngày xuống còn 60 ngày, thiết lập cơ chế một cửa; có một chỉ huy cấp lãnh đạo UBND TPHCM cho toàn bộ thủ tục thực hiện dự án (gồm các thủ tục liên quan đến đầu tư, đất đai, quy hoạch và xây dựng) và một lãnh đạo Thành ủy TPHCM cho quy trình gồm tổng hợp, xác định - xác minh và phân bổ đối tượng thụ hưởng.
Riêng quỹ đất, giải pháp được nhiều lần bàn thảo là có chế tài mạnh mẽ và cơ chế chuyển đổi đối với các doanh nghiệp chậm thực hiện xây dựng nhà ở xã hội thuộc 20% dự án nhà ở thương mại. Đồng thời, sớm hình thành quỹ nhà ở xã hội trong năm 2026 từ các căn nhà ở hiện hữu và các dự án mới. Việc cho phép điều chỉnh quy hoạch từ thấp tầng lên cao tầng đối với các dự án phù hợp sẽ tối ưu hóa hiệu quả sử dụng đất, qua đó giúp sớm hoàn thành mục tiêu phát triển nhà ở xã hội.
