Bảo đảm nguyên tắc ngang giá
Tháng 3-2026, UBND TPHCM ra quyết định giao 3 khu đất tại các phường Phước Long, Bình Quới và Tân Mỹ cho Công ty CP Đầu tư xây dựng Trung Nam.
Ba khu đất có tổng diện tích hơn 26.000m2 được dùng để thanh toán cho dự án giải quyết ngập do triều khu vực TPHCM (giai đoạn 1, thường gọi là dự án chống ngập 10.000 tỷ đồng) mà Công ty CP Đầu tư xây dựng Trung Nam thực hiện theo hợp đồng BT. Trước đó, với hình thức BT, thành phố đã hình thành nên nhiều dự án mang tính đột phá phát triển, mang lại hiệu quả, điển hình là dự án đường Phạm Văn Đồng mở rộng nối sân bay Tân Sơn Nhất với khu vực phía Đông.
Tại kỳ họp ngày 18-4 vừa qua, HĐND TPHCM đã thông qua đợt 1 danh mục khu đất thanh toán cho các nhà đầu tư thực hiện các dự án BT, gồm 33 khu đất, trong đó nhiều khu đất thuộc vùng lõi trung tâm, như khu 8-12 Lê Duẩn 0,48ha; khu 2-4-6 Hai Bà Trưng 0,6ha… cùng nhiều lô đất có diện tích từ 0,5-1,5ha tại Khu đô thị mới Thủ Thiêm. Các khu đất được dùng để thanh toán bảo đảm nguyên tắc ngang giá, hạn chế phát sinh nghĩa vụ tài chính bổ sung. Về quỹ đất thanh toán cho nhà đầu tư, theo Trưởng Ban Đô thị - HĐND TPHCM Hoàng Tùng, TPHCM hiện thanh toán bằng quỹ đất sẵn có và đang tính tới khai thác chính quỹ đất hình thành dọc các tuyến giao thông do dự án tạo ra.
Tránh thất thoát, lợi ích nhóm
Theo Bộ Tài chính, trong các lần dự thảo trước, việc công bố thông tin quỹ đất thanh toán dự án BT được đề xuất “khuyến khích”. Tuy nhiên, theo ý kiến của Thanh tra Chính phủ, Bộ Công thương, Bộ Quốc phòng và Sở Tài chính các tỉnh thì cần chuyển từ cơ chế “khuyến khích” sang cơ chế bắt buộc, vì việc khuyến khích chưa bảo đảm mục tiêu công khai, minh bạch, giám sát xã hội.
Đồng thời, sự tham gia của người dân trong quá trình chuẩn bị và thực hiện dự án BT là cần thiết nhằm tăng cường kiểm tra, giám sát việc thực hiện, tránh thất thoát tài sản nhà nước và lợi ích nhóm. “Cần thiết bổ sung các nội dung về đăng tải thông tin quyết định chủ trương đầu tư, phê duyệt dự án, vị trí, diện tích của quỹ đất thanh toán cho nhà đầu tư thực hiện dự án BT cũng như trách nhiệm của cơ quan ký kết hợp đồng trong việc báo cáo cơ quan có thẩm quyền trong quá trình triển khai thực hiện dự án BT”, báo cáo của Bộ Tài chính nêu rõ.
Theo ông Vũ Anh Tuấn, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Giao thông (Đại học Việt Đức), quỹ đất dùng để thanh toán cho nhà đầu tư dự án BT là nguồn lực công có giá trị lớn. Vì vậy, mọi thông tin về vị trí, diện tích, quy hoạch, hiện trạng sử dụng và thời điểm giao đất cần được công khai đầy đủ, kịp thời. Khi các dữ liệu này được minh bạch ngay từ giai đoạn chuẩn bị đầu tư đến khi hoàn tất thanh toán, dư luận và các cơ quan giám sát sẽ có thêm cơ sở để theo dõi, qua đó hạn chế nguy cơ thất thoát tài sản nhà nước, ngăn ngừa lợi ích nhóm và nâng cao trách nhiệm giải trình của cơ quan quản lý. Minh bạch không phải là mục tiêu cuối cùng mà là nền tảng để bảo đảm việc sử dụng quỹ đất công đúng quy định, nâng cao hiệu quả đầu tư và củng cố niềm tin của người dân đối với các dự án BT.
Đồng tình với việc bắt buộc công khai thông tin quỹ đất thanh toán dự án BT, ông Đỗ Thiên Anh Tuấn, Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright, cho rằng, việc công khai phải được thiết kế thành một quy trình chính thức, tránh tình trạng thực hiện chiếu lệ bằng cách đăng một văn bản rời rạc lên mạng hay niêm yết tại trụ sở UBND cấp xã.
“Thông tin cần được đăng tải đồng bộ trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia, cổng thông tin địa phương và niêm yết tại nơi thu hồi đất để tạo nên một bức tranh tổng thể. Ngoài hồ sơ pháp lý, phải công khai phương pháp định giá đất, đơn vị tư vấn, cùng với toàn bộ nội dung hợp đồng BT và các lần điều chỉnh dự án”, ông Đỗ Thiên Anh Tuấn đề xuất.
Về thời điểm công khai, các chuyên gia cho rằng cần thực hiện xuyên suốt vòng đời dự án, từ trước khi quyết định đến khi quyết toán cuối cùng. Đi kèm với đó phải là cơ chế phản hồi trách nhiệm, báo cáo giám sát định kỳ được công bố rộng rãi và chế tài nghiêm minh đối với các cá nhân, tổ chức chậm trễ hoặc làm sai lệch thông tin.
