Một nghịch lý bao dung của lịch sử, nơi màu xanh kiêu hãnh phủ lên những vết rách rỉ máu của quá khứ. Dưới làn sương khói mờ tỏ buổi chiều tà, màu cỏ ấy cứ thế loang ra, lay động cả tâm can.
Tôi đến di tích lịch sử Thành cổ Quảng Trị vào một ngày cuối hạ. Không có những bức tường thành sừng sững, không có những chiến hào gồ ghề gạch đá. Trước mắt chỉ có cỏ. Một màu xanh non miên man và nhức nhối đến lạ lùng.
Bất giác, trong đầu tôi vang lên những câu hát: "Cỏ non thành cổ, một màu xanh non tơ..." (Cỏ non thành cổ, nhạc sĩ Tân Huyền, sáng tác năm 1990). Giai điệu ấy ngày nhỏ tôi vẫn nghe bố bật từ chiếc máy cassette cũ mỗi buổi chiều mưa.
Ngày đó, tôi chỉ biết bài hát có giai điệu buồn, chứ không hiểu được màu xanh kia lại nặng lòng đến thế. Phải gieo mình vào cái nắng như rang và gió Lào của đất miền Trung, mới hiểu vì sao sắc cỏ nơi này lại khiến người ta rơi nước mắt.
Bố tôi, một người lính từng may mắn trở về từ bom đạn, trước chuyến đi của đứa con, chỉ dặn một câu ngắn gọn: “Đến đó, nhớ đi khẽ thôi con nhé”. Lúc ấy tôi chỉ vâng dạ cho qua chuyện. Nhưng khi thực sự đứng trên thảm cỏ thành cổ, đôi chân tôi chợt khựng lại.
Tôi sợ. Nỗi sợ vô hình nhưng hiển hiện. Tôi sợ gót giày của mình làm đau một nhành cỏ nhỏ, sợ sự vô tình của người sống làm động đến giấc ngủ sâu của những người dưới lòng đất. Đất dưới chân tôi, tám mươi mốt ngày đêm của mùa hè năm 1972, đã bị cày xới đến từng tấc. Gạch đá, sắt thép còn phải nát vụn thành tro bụi. Vậy mà hôm nay, từ chính đống tro tàn đổ nát ấy, cỏ vẫn mọc lên. Sự sống kiên cường, nảy sinh từ cái chết.
Hoàng hôn buông chậm. Gió từ sông Thạch Hãn thổi vào, mang theo cái lành lạnh của dòng nước và bảng lảng của khói hương. Tôi chợt nhớ đến người bạn học thuở thanh xuân, quê ở chính mảnh đất này. Cậu ấy có đôi mắt sáng và nụ cười rất hiền, luôn tự hào kể về quê hương bằng cái giọng trọ trẹ.
Cậu ấy bảo: “Quê tao nghèo lắm, chỉ có nắng với gió, nhưng người Quảng Trị thì sống bền như cỏ vậy”.
Chất kiên cường ấy không tự nhiên mà có. Nó được hun đúc từ những gian khổ, từ sự khắc nghiệt của thiên nhiên và từ cả những mất mát đau thương của lịch sử. Con người nơi đây, giống như những ngọn cỏ non kia, dù bão giông gạt ngã, dù bom đạn cày xới, chỉ cần một giọt mưa lành, một tia nắng ấm là lại vươn mình xanh ngắt.
Tôi ngồi lại bên một góc thành đổ, nhìn những đoàn người lặng lẽ nối nhau vào dâng hương. Có những giọt nước mắt lăn dài trên gò má của những người mẹ, người vợ tóc đã bạc phơ. Có cả những ánh mắt ngơ ngác, thành kính của những đứa trẻ lần đầu được chạm vào lịch sử.
Thời gian có thể làm mờ đi những ký ức, có thể làm lành những vết thương trên da thịt, nhưng có những giá trị sẽ mãi mãi trường tồn. Trên tay tôi, nhành cỏ nhỏ bắt đầu héo rũ, nhưng màu xanh non nớt của nó đã kịp ghim vào tâm trí vệt nhớ khôn nguôi.
Ngày mai, tôi lại trở về với nhịp sống xô bồ của phố thị. Có thể rồi những lo toan sẽ lại cuốn tôi đi, nhưng tôi biết, ở một góc rất sâu trong lòng mình, vẫn có một mầm xanh lặng lẽ ở lại.
