Bảo đảm sinh kế, nơi ở ổn định cho người dân khi thu hồi đất

Bồi thường, tái định cư phải gắn với phục hồi sinh kế

Liên quan đến công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất, đại biểu (ĐB) Triệu Thị Ngọc Diễm (TP Cần Thơ) chỉ ra thu nhập thực tế đối với hộ trồng cây lâu năm, nuôi trồng thủy sản hay kinh doanh nhỏ lẻ thường biến động theo mùa vụ. Việc chỉ ghi nhận thu nhập tại một thời điểm thu hồi đất sẽ không phản ánh đúng mức sống thực tế. Từ đó, ĐB kiến nghị bổ sung vào dự thảo quy định phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư phải xác định rõ các trường hợp bị mất hoặc giảm đáng kể thu nhập; có lộ trình, thời gian, cơ quan chịu trách nhiệm và chỉ tiêu đánh giá phục hồi sinh kế đã được lấy ý kiến người bị ảnh hưởng; bổ sung trách nhiệm của UBND cấp tỉnh trong việc theo dõi, đánh giá việc làm, thu nhập và điều kiện sống sau thu hồi đất, cũng như quy định chính sách hỗ trợ phù hợp cho người lao động thuê đất, thuê mặt bằng hợp pháp bị mất việc làm dù không thuộc diện bồi thường về đất.

Đồng quan điểm, ĐB Nguyễn Bình Tân (Cà Mau) nhấn mạnh, dự thảo luật cần bổ sung nguyên tắc “giá bồi thường phải bảo đảm tính tương xứng với giá trị quyền sử dụng đất bị thu hồi, tiệm cận với giá thị trường thực tế và bảo đảm khả năng tạo lập nơi ở mới, khôi phục sinh kế”. Liên quan đến quy định tại Khoản 4 Điều 41 của dự thảo, ĐB kiến nghị xem xét bỏ cụm từ "hoặc bố trí tạm cư", đồng nghĩa chỉ thực hiện thu hồi đất khi đã hoàn thành khu tái định cư.

ĐB Võ Ngọc Thanh Trúc, Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn ĐB Quốc hội TPHCM, bày tỏ băn khoăn về hệ lụy của tạm cư kéo dài khi trên thực tế có những dự án đã khai thác hàng chục năm nhưng người dân vẫn chưa được giải quyết hỗ trợ giao đất ở, đất dịch vụ. ĐB đề nghị quy định cụ thể về điều kiện áp dụng tạm cư, thời hạn tạm cư tối đa và trách nhiệm pháp lý khi cơ quan nhà nước để quá thời hạn.

“Phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư phải xác định rõ: ngày bàn giao nơi ở ổn định chính thức, nguồn kinh phí, cơ quan chịu trách nhiệm và cơ chế bồi thường thiệt hại cho người dân khi bị chậm bàn giao”, ĐB Võ Ngọc Thanh Trúc đề xuất.

ĐB Hà Sỹ Huân (Thái Nguyên) phản ánh thực tế, nhiều dự án thu hồi đất ảnh hưởng lớn tới các hộ dân, thời gian lập và hoàn thành khu tái định cư kéo dài dẫn tới quỹ đất tái định cư không đáp ứng kịp tiến độ bàn giao mặt bằng. Từ thực trạng này, ĐB đề nghị bổ sung nguyên tắc cho phép huy động nguồn vốn ứng trước hợp pháp của nhà đầu tư để xây dựng khu tái định cư trước khi thu hồi đất, đi kèm cơ chế tiếp nhận, quản lý, sử dụng và hoàn trả công khai, minh bạch, bảo đảm đồng bộ với pháp luật về ngân sách, đầu tư công và đấu thầu.

Đề xuất giao UBND cấp tỉnh quyết định hệ số K linh hoạt

Cơ chế tài chính đất đai, bảng giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất (hệ số K) quy định tại Điều 74 và Điều 75 dự thảo luật cũng được các ĐB nêu quan điểm tại nghị trường.

ĐB Hoàng Quốc Khánh (Lai Châu) cho rằng, quy định bảng giá đất và hệ số K đều do HĐND cấp tỉnh quyết định định kỳ 3 năm 1 lần là chưa phù hợp với thực tế biến động nhanh của giá đất dưới tác động của quy hoạch, hạ tầng giao thông và kinh tế - xã hội. Việc mỗi lần điều chỉnh hệ số K đều phải trình HĐND cấp tỉnh thông qua sẽ gây chậm trễ, thiếu linh hoạt. ĐB đề xuất sửa đổi theo hướng: HĐND cấp tỉnh quyết định bảng giá đất, quy định nguyên tắc và phạm vi điều chỉnh hệ số K; giao UBND cấp tỉnh quyết định hệ số K cụ thể và điều chỉnh khi cần thiết (trong phạm vi đã được HĐND thông qua), sau đó báo cáo HĐND tại kỳ họp gần nhất.

Tán thành hướng tiếp cận này, ĐB Hà Sỹ Huân phân tích thêm, bảng giá đất và hệ số K có bản chất khác nhau. Trong khi bảng giá đất cần giữ tính ổn định tương đối thì hệ số K là công cụ để điều hành linh hoạt trước các biến động phát sinh. Việc bắt buộc trình HĐND cấp tỉnh quyết định hệ số K sẽ mất nhiều thời gian, chi phí và ảnh hưởng tới tiến độ dự án.

Dẫn chứng thực tế tại tỉnh Ninh Bình có nhiều tuyến đường, khu vực mới hình thành chưa được ghi nhận trong bảng giá đất, ĐB Lê Văn Thế (Ninh Bình) cho rằng, nếu không rà soát hệ số K hàng năm thì việc xác định nghĩa vụ tài chính và bồi thường thu hồi đất sẽ bế tắc.

Không lạm dụng thu hồi đất, không tạo khó khăn cho việc triển khai dự án

Thừa ủy quyền Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ NN-MT Trịnh Việt Hùng phát biểu tiếp thu, giải trình về dự thảo luật.

Khẳng định dự thảo luật thể hiện rõ quan điểm chuyển mạnh từ tư duy "bồi thường tài sản bị thu hồi" sang "tái thiết cuộc sống cho người dân khi Nhà nước thu hồi đất", Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng cho biết, dự thảo đã thắt chặt nguyên tắc thu hồi đất. Việc thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng bảo đảm tuân thủ Hiến pháp; thực hiện chặt chẽ, không lạm dụng thu hồi đất và không tạo khó khăn cho việc triển khai các dự án.

Về chính sách tài chính và giá đất, Bộ trưởng Bộ NN-MT, cho biết, giá đất được xác định theo bảng giá đất và hệ số K, không quy định giá đất cụ thể. Việc xác định giá đất đồng bộ theo bảng giá đất và hệ số K mới sẽ do ngành tài chính đảm nhiệm chính thức từ ngày 1-1-2028 (dành khoảng 1 năm để hoàn thiện thiết kế và chuẩn bị bộ máy).

Bộ trưởng cũng thông tin, Chính phủ sẽ ban hành 2 nghị định: quy định chi tiết thi hành Luật Đất đai (sửa đổi) nói chung và quy định riêng về giá đất do Bộ Tài chính chủ trì soạn thảo.