Tại diễn đàn, TS. Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương, cho biết giai đoạn 2026-2030, để phục vụ mục tiêu tăng trưởng GDP 2 con số, điện thương phẩm bắt buộc phải tăng từ 11-12%/năm.
Tuy nhiên, Việt Nam đã chuyển từ quốc gia tự chủ sang nhập khẩu ròng năng lượng sơ cấp với tỷ lệ phụ thuộc tăng từ 8,4% (năm 2015) lên 44% (năm 2025).
Cũng theo TS. Nguyễn Đức Hiển, tiến độ thực hiện Quy hoạch điện VIII điều chỉnh đang chậm trễ khi tỷ lệ dự án nguồn điện vận hành thương mại mới đạt khoảng 5% và lưới truyền tải đạt 40,2%.
Tính toán của Bộ Công thương chỉ ra, nếu thiếu các cơ chế đột phá, hệ thống điện quốc gia đối mặt nguy cơ thiếu khoảng 4.300 MW vào năm 2027 và có thể lên tới 13.964 MW (tương đương 61,2 tỷ kWh) vào năm 2030.
TS. Phạm Viết Thuận, Viện trưởng Viện Kinh tế Tài nguyên và Môi trường TPHCM, nhận định, ngành điện đang mắc kẹt giữa ba mục tiêu xung đột: bảo đảm tăng trưởng công suất 12-16%/năm, giữ giá điện ổn định và đạt phát thải ròng bằng 0 (Net Zero) vào năm 2050.
Theo TS. Phạm Viết Thuận, để bù đắp 14.000 MW thiếu hụt cần nguồn vốn đầu tư ước tính lên tới 21 tỷ USD.
Trong khi đó, làn sóng đầu tư các trung tâm dữ liệu (Data Center) công suất lớn, riêng khu vực phía Nam ghi nhận mức đăng ký vọt lên 4.000 MVA chỉ trong vài tháng, đang tạo thêm sức ép khổng lồ lên hệ thống lưới điện quốc gia.
Từ thực tiễn điều hành và sản xuất, ông Hoàng Quang Phòng, Phó Chủ tịch VCCI, nhấn mạnh chuyển đổi năng lượng không còn là lựa chọn mà đã trở thành điều kiện bắt buộc để doanh nghiệp duy trì sức cạnh tranh trước các rào cản xanh như thuế carbon của EU.
Về giải pháp tháo gỡ điểm nghẽn, nhiều ý kiến tại diễn đàn thống nhất cần chuyển đổi mạnh mẽ từ quản lý hành chính sang cơ chế thị trường cạnh tranh.
Trọng tâm là sớm hoàn thiện khung giá điện, cơ chế hợp đồng mua bán điện (PPA) cho điện khí LNG và điện gió ngoài khơi; tháo gỡ vướng mắc pháp lý các dự án năng lượng tái tạo tồn đọng, đồng thời đẩy nhanh vận hành cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA).
Bên cạnh đó, cần sớm ban hành chính sách kiểm soát mức độ tự chủ điện năng đối với các dự án trung tâm dữ liệu và đầu tư đột phá vào công nghệ lưu trữ năng lượng nhằm bảo đảm vận hành an toàn hệ thống điện quốc gia.