Cùng với giá mía đường, vốn đã “nóng” lên từ nhiều tháng qua, thời gian gần đây thị trường nông sản và sản xuất nông nghiệp gần như phải hứng chịu các cơn sốt giá diễn ra cùng lúc của gạo và phân bón.
- Phân bón: “Sốt” khi nguồn dự trữ dồi dào
Đợt sốt giá ảo những ngày cuối tháng 11 vừa qua khiến bà con nông dân lo lắng, đặc biệt là nông dân vùng đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL). Khi nước lụt rút, nhiều nơi bà con bắt đầu xuống giống lúa đông-xuân sớm. Dự kiến toàn vùng gieo sạ 1,5 triệu ha, cần hơn 2 triệu tấn phân bón. Vì thế, không lo sao được, khi tháng 10 thị trường phân bón vẫn trầm lắng, giá còn giảm nhẹ, nhưng sắp bước vào vụ hiện tượng sốt giá 2 tuần cuối tháng 11 lại xảy ra.
Phân bón đầy kho nhưng giá vẫn “sốt”
Trước tình hình này, Hiệp hội Phân bón VN (FAV) trấn an khi cho biết trong kho của Tổng Công ty Hóa chất Việt Nam còn khoảng 660.000 tấn phân bón các loại (urê, NPK và lân); Tổng Công ty Phân bón và Hóa chất Dầu khí (DPM) tồn trên 200.000 tấn urê, tháng 12 sản xuất thêm 120.000 tấn; Công ty Supe Phốt phát và Hóa chất Lâm Thao còn tồn kho 400.000 tấn, chưa kể 50.000 tấn sản xuất tháng 12. Để dập cơn sốt ảo, bình ổn thị trường, DPM tung ra trên 100.000 tấn urê. Vì vậy, những ngày qua ở ĐBSCL, dù giá phân bón một số loại vẫn còn tăng nhẹ, nhưng nhìn chung giá phân bón không còn tăng mạnh như cuối tháng 11, một số loại đã bắt đầu giảm và theo các chuyên gia, cơn sốt ảo phân bón đã có dấu hiệu kết thúc.
Vì không có gì nghịch lý khi sốt giá giữa lúc lượng phân bón tồn kho được cho là dồi dào nhất. Do nguồn cung phân bón đã đủ nên từ nay đến cuối năm hầu như doanh nghiệp không nhập thêm mà chỉ tập trung điều tiết cung - cầu. Hơn nữa, từ cuối tháng 11 trở đi, nhu cầu phân bón chỉ tăng ở ĐBSCL do đồng loạt xuống giống vụ đông-xuân 2009-2010, những khu vực khác thì chưa. Vùng Đông Nam bộ, miền Trung-Tây Nguyên, cuối tháng 12 mới vào vụ mới. Trong khi miền Bắc, vụ đông chủ yếu là rau màu nên nhu cầu phân bón không nhiều. Thực tế cho thấy, các nhà nhập khẩu phân bón sau thời gian cầm cự vẫn muốn đẩy giá lên.
- Gạo: “Sốt” do mượn gió bẻ măng
Hơn 2 tuần qua, giá gạo bị đẩy lên cao thành cơn sốt ảo. Hầu hết các loại gạo bán ở các chợ tại TPHCM đều tăng từ 500 - 2.500 đồng/kg. Thực ra, việc sốt giá gạo trong nước không nằm ngoài dự kiến của nhà quản lý. Ngay từ tháng 11, sau khi Việt Nam trúng thầu xuất khẩu 300.000 tấn gạo sang Philippines với giá 480 USD/tấn, Hiệp hội Lương thực Việt Nam đã tính đến tình trạng giá gạo trong nước sẽ bị đẩy lên cao.
Số gạo trúng thầu, VFA chia đều cho các đơn vị thành viên, trong đó có không ít doanh nghiệp chưa có nguồn hàng dự trữ, khi được chia phần mới vội chạy tìm nguồn hàng mua, đã đẩy giá lúa gạo trong nước lên cao. Từ trên dưới 3.800 đồng/kg lên 6.000 đồng/kg. Lợi dụng tình huống này, dân đầu cơ tung tin đồn thất thiệt. Sốt gạo càng tăng khi Việt Nam liên tiếp trúng thầu 2 đợt sau đó xuất qua Philippines với giá 625 USD rồi 650 USD/tấn loại gạo 25%.
Trong khi đó, Tổng Công ty Lương thực miền Nam (LTMN) cho biết, lượng gạo xuất khẩu cho Philippines được giao từ tháng 1 đến tháng 10-2010, không thể gây khan hiếm gạo, ngược lại hoàn toàn đáp ứng đủ nhu cầu trong nước. Hiện nay lượng gạo dự trữ của các DN trong Hiệp hội Lương thực Việt Nam lên đến trên 1,4 triệu tấn, trong đó các DN của Tổng Công ty LTMN trên 831.000 tấn; tháng 12 xuất khẩu tối đa cũng chỉ 400.000 tấn gạo. Như vậy vẫn còn tồn kho trên 1 triệu tấn gạo.
Ngoài ra, tháng 1-2010 các tỉnh ĐBSCL thu hoạch lúa đông-xuân sớm khoảng 70.000ha và sau đó sẽ thu hoạch đại trà nên lượng lúa gạo trên thị trường sẽ rất dồi dào. Do vậy, lúa gạo trong nước không thể thiếu như một số thông tin bịa đặt, gây biến động thị trường nhằm nâng giá để trục lợi. Trước đó, Công ty TNHH Một thành viên Lương thực TP cam kết không tăng giá, đến lượt Tổng Công ty LTMN cam kết không tăng giá gạo bán ra thị trường nội địa từ nay đến sau Tết Âm lịch 2010. DN thành viên của tổng công ty đóng trên địa bàn nào sẽ chịu trách nhiệm cung ứng gạo tại địa phương đó khi có yêu cầu.
Tổng Công ty LTMN cũng đã cam kết với lãnh đạo UBND TPHCM sẽ đáp ứng đủ lượng gạo TP yêu cầu (từ 100.000 tấn đến 300.000 tấn hoặc hơn) và đã chuẩn bị sẵn đội xe tải để vận chuyển gạo đến khu vực nào có hiện tượng sốt giả. Hiện nay có 40 cửa hàng thực phẩm FoocoMart của Công ty TNHH Một thành viên Lương thực TPHCM tại các quận, huyện bán gạo từ 6 giờ sáng đến 10 giờ đêm. Và cơn sốt gạo cũng đã xẹp xuống dần.
- Mía đường: Thương lái quyết định giá?
Hiện người dân TPHCM phải mua đường với giá từ 19.500-20.000 đồng/kg, mức giá cao nhất nhiều năm qua. Cuối tháng 11, đầu tháng 12, giá đường trắng bán buôn từ nhà máy đường (NMĐ) tăng thêm 1.000 đồng, lên 16.500 đồng/kg. Nhiều đơn vị chế biến hàng tết như ngồi trên lửa do giá đường trên thị trường tăng quá cao.
Theo Hiệp hội Mía đường Việt Nam, giá đường hình thành trên cơ sở giá mía nguyên liệu, nghĩa là nông dân trồng mía “quyết định” giá đường. Nhưng theo người trồng mía, giá mía chủ yếu là do thương lái. Để có nguyên liệu chế biến, NMĐ phải mua mía giá cao do thương lái ấn định. Giá mía nguyên liệu đã vượt qua ngưỡng 1.000 đồng/kg (mức giá kỷ lục). Bà con trồng mía lời 50 triệu đồng/ha/vụ. Nếu năng suất cao hơn có thể lên đến 100 triệu đồng/ha/vụ.
Nhưng việc giá mía bán ra với 4 chữ số và giá đường tăng quá cao đều không mang yếu tố bền vững. Trong khi đó, yếu tố quyết định giá đường là nhà phân phối và giới bán buôn tập trung gom đường dự trữ góp phần làm giá đường thêm biến động so với nhu cầu thực.
Từ khi vào vụ đến nay, các NMĐ vùng ĐBSCL chế biến ra bao nhiêu đều bán hết. Việc dự trữ đường chuyển từ kho NMĐ sang kho của nhà phân phối, bán buôn, đó là cơ hội để khâu này làm giá. Do vậy, dù Hiệp hội Mía đường khẳng định nguồn cung đường không thiếu nhưng giá đường vẫn tăng cao. Mía đường tăng giá thời gian qua còn có nguyên nhân dự trữ trong nước ít, giữa tháng 11 tồn kho tại các NMĐ khoảng 20.000 tấn (cùng kỳ năm 2008 khoảng 48.000 tấn).
Nhu cầu tiêu thụ đường của doanh nghiệp chế biến thực phẩm và bánh kẹo cũng tăng nhiều so với cùng kỳ năm ngoái. Nhưng nói gì đi nữa, Nhà nước và Hiệp hội Mía đường vẫn chưa có lời giải thỏa đáng bài toán quản lý giá này. Những cơn sốt giá vừa qua, dù thực hư thế nào thì chính người tiêu dùng, trong đó có bà con nông dân phải gánh chịu hậu quả từ những cơn sốt giá này.
CÔNG PHIÊN
